Lò Văn Giá là một liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân người dân tộc Thái của Việt Nam.
Lò Văn Giá (1919 – 1943) là một liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân người dân tộc Thái của Việt Nam. Ông được biết đến nhiều nhất với vai trò là người dẫn đường dũng cảm trong cuộc vượt ngục lịch sử tại Nhà tù Sơn La vào tháng 8 năm 1943, giúp các chiến sĩ cộng sản đầu não thoát khỏi sự giam giữ của thực dân Pháp.
Xuất thân: Ông sinh ra tại bản Cọ, xã Chiềng An, châu Mường La (nay thuộc thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) trong một gia đình nông dân nghèo.
Giác ngộ: Lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan, ông sớm tiếp thu tinh thần yêu nước và ánh sáng cách mạng lan tỏa từ các chiến sĩ cộng sản bị giam cầm tại Nhà tù Sơn La. Ông trở thành thành viên tích cực của Hội Thanh niên cứu quốc Mường La.
Tháng 8 năm 1943, Chi bộ Nhà tù Sơn La quyết định tổ chức một cuộc vượt ngục bí mật cho 4 cán bộ cốt cán để đưa họ trở về chỉ đạo phong trào cách mạng. Bốn đồng chí đó bao gồm: Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Văn Trân và Lưu Đức Hiểu.
Nhiệm vụ nguy hiểm: Để thoát khỏi sự truy lùng gắt gao của thực dân Pháp giữa núi rừng Tây Bắc hiểm trở, chi bộ cần một người dẫn đường thông thạo địa hình, gan dạ và tuyệt đối trung thành. Lò Văn Giá chính là người được tin tưởng giao trọng trách này.
Hành trình anh dũng: Chàng trai trẻ Lò Văn Giá khi đó mới ngoài 20 tuổi đã dẫn đoàn băng rừng, lội suối, né tránh các đồn bốt địch suốt hơn 10 ngày đêm liên tục. Ông đã đưa 4 nhà lãnh đạo cách mạng men theo sông Đà về đến vùng Suối Rút (Hòa Bình) an toàn theo đúng kế hoạch.
Sau khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và quay trở lại Sơn La, thực dân Pháp phát hiện sự vắng mặt của ông cùng cuộc vượt ngục nên đã bủa vây bắt giữ.
Kẻ địch đã dùng nhiều cực hình tra tấn dã man hòng ép ông khai ra hành trình và nơi ẩn náu của các chiến sĩ cách mạng.
Với bản lĩnh kiên cường, Lò Văn Giá quyết không hé môi nửa lời. Biết không thể khuất phục được người thanh niên yêu nước, thực dân Pháp đã bí mật thủ tiêu (bắn chết) ông vào cuối năm 1943. Khi hy sinh, ông để lại mẹ già và đứa con thơ mới chỉ vài tháng tuổi.
Chiến công âm thầm nhưng vĩ đại của Lò Văn Giá đã bảo toàn mạng sống cho những hạt giống đỏ của Đảng, góp phần quan trọng vào sự thành công của Cách mạng Tháng Tám sau này.
Ngày 20/12/1994, ông đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Tên của ông hiện được đặt cho một con đường trung tâm, một số trường học tại thành phố Sơn La. Khu tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Lò Văn Giá cũng đã được xây dựng tại quê hương bản Cọ (xã Chiềng An) để thế hệ trẻ mai sau luôn ghi nhớ và biết ơn tinh thần bất khuất của ông.
