Lò Văn Giá – Người dẫn đường năm ấy

Năm 1943, trong những ngày phong trào cách mạng ở Sơn La đang gặp nhiều khó khăn, Nhà tù Sơn La là nơi thực dân Pháp giam giữ nhiều chiến sĩ cộng sản. Nhưng giữa chốn lao tù khắc nghiệt ấy, các chiến sĩ vẫn tìm cách liên lạc với bên ngoài và chuẩn bị lực lượng cho cách mạng.

Một kế hoạch vượt ngục được bí mật chuẩn bị.

Người được giao nhiệm vụ dẫn đường là Lò Văn Giá, một thanh niên người Thái quê ở bản Cọ, Sơn La. Sinh ra và lớn lên giữa núi rừng Tây Bắc, anh thông thạo địa hình, đường mòn và những con suối quanh vùng. Quan trọng hơn, anh là người có lòng tin đối với cách mạng.

Ngày 3 tháng 8 năm 1943, bốn chiến sĩ cách mạng gồm Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Văn Trân và Lưu Đức Hiểu bí mật rời khỏi Nhà tù Sơn La. Lò Văn Giá đón các đồng chí và bắt đầu dẫn đường.

Đường đi vô cùng hiểm trở. Đoàn phải vượt qua núi rừng, khe suối và những khu vực có thể gặp quân địch bất cứ lúc nào. Có thời điểm nước sông Đà dâng cao, dòng nước chảy xiết khiến việc di chuyển trở nên khó khăn. Để tránh sự truy bắt, đoàn phải tìm những con đường ít người qua lại.

Trong suốt hành trình, Lò Văn Giá luôn đi trước dẫn đường. Anh dựa vào sự hiểu biết về địa hình và kinh nghiệm của một người sinh ra ở vùng núi để đưa đoàn vượt qua những nơi nguy hiểm.

Sau nhiều ngày vượt rừng, đoàn đến được Suối Rút, Hòa Bình an toàn.

Bốn chiến sĩ cách mạng biết rằng nhiệm vụ của Lò Văn Giá đã hoàn thành. Họ khuyên anh không nên lập tức quay trở lại Sơn La, bởi thực dân Pháp chắc chắn sẽ truy lùng người đã giúp cuộc vượt ngục.

Nhưng Lò Văn Giá vẫn quyết định trở về.

Anh không muốn để gia đình và đồng bào ở quê nhà phải chịu những hậu quả do sự vắng mặt của mình. Sau khi chia tay các chiến sĩ, anh một mình trở lại Sơn La.

Nhưng khi vừa về đến quê, Lò Văn Giá bị thực dân Pháp bắt.

Chúng tìm cách buộc anh khai ra những người đã vượt ngục và đường đi của họ. Anh bị tra khảo và tra tấn, nhưng vẫn không tiết lộ bí mật của cách mạng.

Cuối cùng, thực dân Pháp sát hại Lò Văn Giá.

Anh hy sinh khi mới 24 tuổi.

Cuộc vượt ngục năm 1943 đã giúp những chiến sĩ cách mạng quan trọng thoát khỏi Nhà tù Sơn La và tiếp tục hoạt động. Còn Lò Văn Giá, người thanh niên dân tộc Thái đã đưa họ vượt qua núi rừng, đã trở thành một trong những biểu tượng của lòng trung thành và sự hy sinh trong lịch sử cách mạng Sơn La.

Nhiều năm sau, sự hy sinh của anh được Nhà nước ghi nhận. Năm 1994, Lò Văn Giá được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi của anh được ghi nhớ tại quê hương bản Cọ và trong lịch sử cách mạng của Sơn La.

Ngày nay, nhắc đến Lò Văn Giá là nhắc đến một người thanh niên Sơn La đã lựa chọn trở về giữa lúc biết rõ mình có thể bị bắt, nhưng vẫn giữ im lặng trước kẻ thù và bảo vệ những người mà mình đã giúp đỡ.

Nguồn tham khảo: Bảo tàng tỉnh Sơn La; Báo Sơn La; Báo Quân đội nhân dân; các tư liệu về cuộc vượt ngục Nhà tù Sơn La năm 1943.

Tác giả: Tếnh Thị Vinh, Chi Đoàn Trường Mầm non Sơn Ca