Lò vôi thế kỷ – Bản hùng ca Vị Xuyên và vị tướng Hoàng Đan

Nhắc đến chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc, nhiều người thường nhớ đến cuộc chiến tháng Hai năm 1979. Thế nhưng, sau cuộc chiến ấy, ở nơi địa đầu Hà Giang vẫn còn một mặt trận kéo dài suốt nhiều năm trời – mặt trận Vị Xuyên. Từ năm 1984 đến năm 1989, nơi đây trở thành chiến trường ác liệt bậc nhất, được những người lính gọi bằng cái tên đầy ám ảnh: “Lò vôi thế kỷ”.

Đó là nơi mà từng ngọn núi bị cày nát bởi đạn pháo. Đó là nơi mà mỗi mét đất đều thấm máu của những người lính tuổi mười tám, đôi mươi. Và cũng chính tại nơi ấy, tên tuổi của thiếu tướng Hoàng Đan trở thành biểu tượng cho bản lĩnh của một người chỉ huy dám sống, dám chiến đấu cùng chiến sĩ.

Năm 1984, tình hình biên giới phía Bắc trở nên vô cùng căng thẳng. Quân Trung Quốc liên tục đưa lực lượng lớn tấn công lấn chiếm khu vực Vị Xuyên, Hà Giang. Với địa hình núi đá hiểm trở, những cao điểm như 1509, 772, 685 hay Đồi Đài trở thành nơi giằng co dữ dội giữa hai bên. Mục tiêu của đối phương là chiếm giữ các điểm cao chiến lược để gây sức ép và lấn sâu vào lãnh thổ Việt Nam.

Từ tháng 4 năm 1984, chiến sự bùng nổ dữ dội. Đạn pháo từ bên kia biên giới ngày đêm dội xuống không ngừng. Có những đợt chỉ trong ba ngày, hơn một trăm nghìn quả pháo được bắn vào khu vực Vị Xuyên. Núi đá bị nung nóng đến mức vỡ vụn thành màu trắng xóa như vôi bột. Cũng từ đó, cái tên “lò vôi thế kỷ” ra đời.

Chiến sỹ tiểu đoàn pháo binh mặt trận Hà Tuyên sẵn sàng chiến đấu. (Ảnh: Minh Lộc/TTXVN)

Giữa khói lửa chiến tranh, những người lính thông tin của các sư đoàn 313, 314, 356 vẫn kiên cường bám trụ nơi chiến hào. Họ mang trên lưng máy vô tuyến nặng nề, thực hiện nhiệm vụ giữ liên lạc giữa tiền tuyến và sở chỉ huy. Đó là công việc tưởng chừng ít nguy hiểm nhưng lại luôn đối mặt với cái chết. Mỗi lần phát tín hiệu, quân địch có thể dò được tọa độ rồi lập tức bắn pháo xuống. Vì thế, người lính thông tin không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có ý chí thép. Một ngày có ba phiên liên lạc, dù bom đạn dày đặc đến đâu cũng không được bỏ phiên. Chỉ cần đường dây gián đoạn, cả đơn vị phía trước có thể rơi vào nguy hiểm.

Trong những năm tháng khốc liệt ấy, thiếu tướng Hoàng Đan được điều trở lại mặt trận Vị Xuyên. Khi tận mắt chứng kiến thương vong của chiến sĩ, ông đau xót đến nghẹn lòng. Ông từng nói với những người chỉ huy trận địa rằng: “Các anh đánh thế này thì mẹ Việt Nam anh hùng đẻ không kịp đâu.” Câu nói ấy vừa là nỗi xót xa, vừa là sự day dứt của một vị tướng luôn đặt sinh mạng chiến sĩ lên hàng đầu. Khác với hình dung về một vị tướng chỉ đứng phía sau bản đồ tác chiến, Hoàng Đan thường xuyên trực tiếp lên trận địa, xuống tận chiến hào để động viên bộ đội. Ông hiểu rằng thứ giữ cho người lính vững vàng không chỉ là vũ khí mà còn là niềm tin. Có lần, khi thấy nhiều chiến sĩ lo sợ trước pháo kích dữ dội, ông đã nhặt một cành cây, chọc xuống mặt đất tạo thành một cái lỗ nhỏ rồi ném một nắm thóc xuống. Không hạt nào rơi trúng lỗ. Khi ấy, ông nói: “Đạn pháo cũng như vậy. Nó không thể rơi chính xác vào từng người được. Các đồng chí cứ đi đi, còn nếu số phận đã đến thì hy sinh là cho Tổ quốc.” Lời nói giản dị nhưng mạnh mẽ ấy đã tiếp thêm tinh thần cho biết bao chiến sĩ trẻ. Trong mưa pháo, họ vẫn lao lên giữ chốt, giành giật từng cao điểm với đối phương.

Ngày 12 tháng 7 năm 1984 trở thành một trong những ngày đau thương nhất của mặt trận Vị Xuyên. Các đơn vị chủ lực của ta đồng loạt tiến công nhằm giành lại các cao điểm chiến lược như 685, 772, 1509 và 1030. Thế nhưng, quân địch đã chuẩn bị hệ thống pháo binh dày đặc từ trước. Hàng nghìn quả đạn pháo trút xuống như mưa. Đất đá tung lên mù trời. Người lính chỉ vừa nhô đầu khỏi chiến hào đã có thể ngã xuống. Nhiều cựu binh sau này kể lại rằng, suốt hơn một giờ đồng hồ, pháo địch dội xuống liên tục khiến cả ngọn núi rung chuyển. Bộ đội ta phải nép mình vào các khe đá để sống sót. Khi trận pháo kết thúc, khắp nơi chỉ còn tiếng gọi đồng đội nghẹn ngào. Riêng trong ngày 12 tháng 7 năm 1984, hơn 600 chiến sĩ của Sư đoàn 356 đã anh dũng hy sinh. Hàng nghìn người khác bị thương. Từ đó, ngày 12 tháng 7 trở thành ngày “giỗ trận” của lính Vị Xuyên.

Có những người lính mãi mãi nằm lại nơi biên cương khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhiều hài cốt đến hôm nay vẫn chưa thể tìm thấy. Họ đã hóa thành một phần của núi rừng Hà Giang. Sự khốc liệt của chiến tranh còn in đậm trong ký ức của những người sống sót. Những người lính thông tin năm xưa kể rằng họ có thể nghe tiếng pháo để đoán sự sống và cái chết. Nếu nghe tiếng “đề pa”, nghĩa là quả pháo vừa rời nòng còn ở xa. Nhưng khi tiếng rít xé gió lao qua đầu, ấy là lúc cái chết chỉ cách vài giây. Có người vừa cúi xuống trú ẩn thì mảnh pháo găm ngay vào thân cây phía trên đầu. Có người đồng đội nằm cạnh còn chưa kịp nói lời cuối cùng. Trên những con đường vào làng Pinh hay các cao điểm đá tai mèo hôm nay vẫn còn vô số hố bom, vết đạn như chứng tích của một thời máu lửa. Sau chiến tranh, khi đo lại địa hình, có ngọn núi bị pháo bắn thấp xuống hơn ba mét. Hơn một triệu tám trăm nghìn quả đạn pháo đã dội xuống Vị Xuyên trong suốt những năm giao tranh. Hàng nghìn hecta rừng núi bị cày nát. Thế nhưng, trong khói lửa ấy, người lính Việt Nam vẫn không lùi bước. Họ chiến đấu để giữ từng tấc đất nơi biên cương Tổ quốc. Họ hiểu rằng phía sau mình là quê hương, là gia đình và là hàng triệu người dân đang mong chờ hòa bình.

Năm 1989, tiếng súng trên mặt trận Vị Xuyên dần im lặng. Quân Trung Quốc bắt đầu rút quân khỏi các vị trí lấn chiếm. Cuộc chiến kéo dài suốt mười năm nơi biên giới phía Bắc cuối cùng cũng kết thúc. Nhưng đối với những người lính từng sống ở “lò vôi thế kỷ”, ký ức ấy sẽ không bao giờ phai nhạt. Đó là ký ức về đồng đội, về những đêm mưa pháo sáng rực cả núi rừng, về những tuổi trẻ đã gửi lại nơi biên cương.

Mặt trận Vị Xuyên được ví như “Lò vôi thế kỷ”. Ảnh: Tư liệu.

Ngày nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên là nơi yên nghỉ của hàng nghìn anh hùng liệt sĩ. Có những người đến nay vẫn chưa tìm được tên tuổi, chưa tìm được hài cốt. Họ nằm lại giữa đá núi biên cương như một phần máu thịt của Tổ quốc. Mỗi dịp tháng Bảy, đồng đội cũ và người dân cả nước lại đến thắp hương tưởng niệm. Những nén hương ấy không chỉ dành cho những người đã khuất mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình. Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm từng viết: “Máu của ta thấm vào đất nước, thành suối, thành sông, thành những mùa xuân rực rỡ.” Máu của những người lính Vị Xuyên năm xưa cũng đã hòa vào đất mẹ như thế, để hôm nay đất nước được nở hoa trong hòa bình.

Câu chuyện về mặt trận Vị Xuyên không chỉ là câu chuyện của chiến tranh mà còn là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam. Không có ngôn từ nào đủ để nói hết sự hy sinh của hàng nghìn người lính đã nằm lại nơi biên cương lạnh giá. Trong bản anh hùng ca ấy, thiếu tướng Hoàng Đan hiện lên như một người chỉ huy quả cảm, luôn sát cánh cùng chiến sĩ giữa lằn ranh sinh tử.

Có những người đã chết trong im lặng, có những người còn sống nhưng chưa đêm nào ngủ yên và chỉ cần Tổ quốc cất lời gọi, họ sẵn sàng sống và cũng sẵn sàng chết. Máu đỏ và lý tưởng sáng hòa vào nhau, “lửa” và “hoa” đọng lại, gia cố ở những vần thơ kháng chiến đẹp đẽ đến nhói lòng. Dẫu vậy, chiến tranh chưa từng đẹp và cũng sẽ không bao giờ đẹp. Thế hệ trẻ hôm nay được sống trong hòa bình càng phải biết trân trọng sự hy sinh to lớn của cha anh. Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: “Chúng ta không thể viết lại lịch sử, nhưng chúng ta có thể hoạch định lại tương lai. Quá khứ là để ghi nhớ, để tri ân và để rút ra bài học. Tương lai là để cùng nhau xây dựng, kiến tạo và phát triển. Đó là lời hứa danh dự của thế hệ hôm nay với những người đã ngã xuống, là tâm nguyện chung của một dân tộc từng trải qua nhiều đau thương nhưng chưa bao giờ khuất phục.” Những người lính năm xưa đã dùng tuổi xuân và máu xương để giữ gìn từng tấc đất biên cương. Vì thế, “Nếu giới trẻ Việt Nam quên đi lịch sử, thì chính chúng phải dùng chính máu của mình để viết lại lịch sử dân tộc” (trích lời Bộ Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam - Võ Nguyên Giáp ).

Vị Xuyên, một thời của trang nhật ký lửa hoa viết vội bằng nỗi nhớ và nước mắt. một thời mà lý tưởng cứu quốc đã bừng cháy đến độ chính nó đã thắp sáng cả bóng tối chiến tranh.