Lộc Văn Trọng – người lái xe và ngọn đèn mõm nhái ở Điện Biên Phủ

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, phía sau những trận đánh ở Him Lam, Độc Lập hay đồi A1 là một cuộc chiến thầm lặng trên các cung đường tiếp tế. Giữa bom đạn, đèo dốc và những đêm không được bật đèn, người lái xe Lộc Văn Trọng đã đưa vũ khí, lương thực đến mặt trận bằng kinh nghiệm, lòng dũng cảm và những sáng kiến rất thực tế.

Lộc Văn Trọng sinh năm 1905, là người dân tộc Tày, quê ở xã Chí Thảo, huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông bị bắt đi lính và được đưa sang Pháp học lái xe. Khi biết tin nước nhà giành độc lập năm 1945, ông tham gia tổ chức Ái Hữu của binh lính người Việt tại Pháp, đấu tranh phản đối việc vận chuyển vũ khí sang Việt Nam và yêu cầu được hồi hương.

Vì hoạt động ấy, Lộc Văn Trọng bị thực dân Pháp bắt giam rồi đày sang Bắc Phi. Đến năm 1946, trước yêu cầu của Chính phủ Việt Nam, phía Pháp phải trả tự do và cho những người Việt này về nước. Trở lại Cao Bằng, ông tham gia du kích địa phương. Năm 1950, khi đã 45 tuổi, nghe tin bộ đội cần lái xe phục vụ Chiến dịch Biên giới, ông tình nguyện nhập ngũ và nhận nhiệm vụ vận tải.

Trong gần ba năm làm nhiệm vụ giữa điều kiện đường sá hiểm trở, phương tiện thiếu thốn và máy bay địch thường xuyên đánh phá, chiếc xe do Lộc Văn Trọng lái và bảo quản đã chạy hơn 30.000 km an toàn, đưa hàng nghìn tấn vũ khí, lương thực tới chiến trường. Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ, chiếc xe ấy đã phục vụ chiến dịch thứ tám mà chưa một lần phải nằm lại vì hỏng hóc.

Bí quyết của ông nằm ở sự cẩn trọng đến từng chi tiết. Chỉ riêng việc vệ sinh xe, ông dùng tới bảy loại chổi khác nhau, từ to đến nhỏ, từ mềm đến cứng. Gặp ổ gà, ông giảm tốc độ để xe từ từ vượt qua; gặp hố sâu, ông dừng lại, dùng gỗ và đá lót đường nhằm tránh va đập cầu xe. Với ông, giữ xe tốt cũng chính là giữ khả năng tiếp tế cho tiền tuyến.

Tại Điện Biên Phủ, các tuyến đường Pha Đin, Lũng Lô, Cò Nòi và bến phà Tạ Khoa luôn nằm trong vùng đánh phá của không quân Pháp. Trong một chuyến chở đạn gần đỉnh đèo Pha Đin, đoàn xe bị máy bay phát hiện, một số xe đi đầu bốc cháy. Lộc Văn Trọng lập tức lái xe vọt lên phía trước để thu hút máy bay địch, tạo điều kiện cho những xe phía sau phân tán và bảo toàn hàng hóa.

Để xe có thể chạy ban đêm mà không lộ mục tiêu, ông đề xuất lắp “đèn mõm nhái” ở gầm xe. Luồng sáng hẹp chỉ đủ soi mặt đường ngay trước bánh xe, khó bị máy bay trên cao phát hiện. Sáng kiến giản dị ấy giúp các đoàn xe vượt qua những cung đường nguy hiểm trong bóng tối, giảm nguy cơ bị đánh phá và giữ nhịp vận chuyển cho chiến dịch.

Lộc Văn Trọng còn xung phong lái thử trên tuyến đường mới mở sang phía tây mặt trận. Xe không bật đèn; hai chiến sĩ công binh cầm khăn trắng chạy hai bên làm dấu đường. Chuyến thử thành công, mở đường cho những đoàn xe chở đầy hàng nối nhau tiến vào mặt trận mỗi đêm, giảm bớt sức người và thương vong cho lực lượng dân công.

Ngày 31/8/1955, Lộc Văn Trọng được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và tặng Huân chương Quân công hạng Ba. Chiếc đèn mõm nhái bằng kim loại, sơn đen, cao 26 cm, đường kính 24 cm, mang số đăng ký 1141/KL.316 hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Hậu cần Quân đội. Kỷ vật nhỏ bé ấy kể lại một đóng góp lớn: người lính vận tải đã biến kinh nghiệm và sự tận tụy thành con đường đưa sức mạnh của hậu phương tới Điện Biên Phủ.