LỜI CA TIẾNG HÁT TRONG THỜI CHIẾN VÀ THỜI BÌNH KHÁC NHAU Ở ĐÂU?

LỜI CA TIẾNG HÁT TRONG THỜI CHIẾN VÀ THỜI BÌNH KHÁC NHAU Ở ĐÂU?

Có những thời đại mà tiếng hát cất lên giữa tiếng bom rơi, tiếng súng nổ. Có những thời đại mà con người hát trong bình yên, giữa ánh đèn thành phố, giữa những mái trường, công trường và những căn nhà còn thơm mùi bếp lửa. Cùng là tiếng hát, nhưng hoàn cảnh khác nhau đã trao cho nó những sứ mệnh khác nhau. Nếu trong thời chiến, lời ca là lời hiệu triệu, là sức mạnh nâng bước đoàn quân, thì trong thời bình, tiếng hát trở thành lời tri ân, lời nhắc nhớ và nguồn năng lượng để con người tiếp tục dựng xây đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Văn hóa, nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em văn nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy.” Lời dạy ấy không chỉ dành cho một thời kỳ lịch sử. Nó còn là lời nhắc nhở rằng nghệ thuật chưa bao giờ đứng ngoài vận mệnh của dân tộc. Khi Tổ quốc cần chiến đấu, tiếng hát biết hóa thành tiếng gọi non sông. Khi đất nước hòa bình, tiếng hát lại biết cúi mình trước những hy sinh đã làm nên ngày hôm nay.

Trong những năm tháng chiến tranh, âm nhạc không đơn thuần để thưởng thức. Âm nhạc khi ấy mang trong mình một thứ sức mạnh đặc biệt: sức mạnh của niềm tin. Giữa núi rừng Điện Biên, có những người lính kéo pháo bằng sức người, đối mặt với hiểm nguy và cái chết. Tiếng hát vang lên không làm nhẹ đi con đường gian khổ, nhưng khiến đôi chân người chiến sĩ thêm vững vàng. “Hò kéo pháo” không chỉ là một giai điệu; đó là nhịp đập của hàng nghìn trái tim cùng chung một hướng. Mỗi tiếng hò như một cánh tay cùng nâng khẩu pháo, mỗi câu hát như một lời nhắn nhủ: phía trước có gian nan, nhưng phía sau là Tổ quốc.

Trong thời chiến, người ta hát để đi tới. Hát giữa hành quân. Hát bên chiến hào. Hát trong những phút nghỉ ngắn ngủi giữa hai trận đánh. Hát để nhớ quê hương, nhớ mẹ, nhớ người thương; nhưng trên hết, hát để không quên mình đang chiến đấu vì điều gì. Những ca khúc cách mạng đã biến tình yêu cá nhân thành tình yêu đất nước, biến nỗi nhớ thành động lực, biến nước mắt thành ý chí. Có thể một người lính không biết ngày mai mình còn trở về hay không, nhưng anh biết rằng tiếng hát của mình đang hòa vào tiếng hát của đồng đội, của quê hương và của cả một dân tộc đang đứng lên.

Vì thế, lời ca thời chiến thường mang âm hưởng sục sôi, hào hùng, mạnh mẽ. Đó là tiếng gọi lên đường, là khát vọng độc lập, là niềm tin vào ngày chiến thắng. Trong những giai điệu ấy có bóng dáng của những con đường Trường Sơn, những đoàn quân ra trận, những người mẹ tiễn con, những cô gái mở đường, những người lính không tiếc tuổi xuân.

Nhưng rồi chiến tranh đi qua. Những tiếng súng dần lắng xuống. Những con đường từng in dấu chân người lính trở thành những con đường của xe cộ, trường học, công trình và những mùa lúa mới. Đất nước bước vào một cuộc chiến khác, cuộc chiến của xây dựng, phát triển và gìn giữ hòa bình.

Và lúc ấy, tiếng hát cũng thay đổi. Nếu thời chiến, đó là tiếng hò kéo pháo, thì thời bình, đó là những tiếng hát tri ân. Tiếng hát hôm nay không nhất thiết phải vang lên để thúc giục một đoàn quân tiến về phía trước. Nó có thể vang lên trong một nghĩa trang liệt sĩ vào ngày 27 tháng 7; trong một chương trình tưởng niệm; bên mái trường nơi những thế hệ trẻ đang học tập; trên những công trường nơi người lao động đang dựng xây quê hương. Một bài hát về người lính có thể khiến một người trẻ dừng lại và tự hỏi: Mình đang sống như thế nào để xứng đáng với những người đã không thể sống đến ngày hôm nay?

Đó chính là sức mạnh của tiếng hát trong thời bình: không gọi chúng ta ra trận, nhưng gọi chúng ta nhớ về những người đã từng ra trận. Không thúc giục chúng ta cầm súng, nhưng thôi thúc chúng ta cầm lấy trách nhiệm. Nếu người lính năm xưa dùng tuổi xuân để bảo vệ từng tấc đất, thì người trẻ hôm nay phải dùng trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng để làm cho từng tấc đất ấy trở nên giàu đẹp hơn. Bởi hòa bình không phải là điểm kết thúc của lịch sử. Hòa bình là một khởi đầu mới. Thời chiến đòi hỏi con người dám hy sinh. Thời bình đòi hỏi con người dám cống hiến. Thời chiến, yêu nước có thể là khoác ba lô lên đường, là đứng giữa mưa bom bão đạn mà vẫn giữ vững trận địa. Thời bình, yêu nước có thể bắt đầu từ những điều tưởng như rất nhỏ: học tập nghiêm túc, làm việc tử tế, sống có trách nhiệm, bảo vệ môi trường, giữ gìn văn hóa dân tộc, làm chủ khoa học công nghệ, giúp đỡ cộng đồng và không ngừng nâng cao năng lực của chính mình.

Bởi vậy, tiếng hát thời bình không hề yếu hơn tiếng hát thời chiến. Nó chỉ mang một sứ mệnh khác. Ngày trước, tiếng hát giúp người lính vượt qua cái chết. Hôm nay, tiếng hát giúp con người không quên sự sống được đánh đổi bằng những cái chết ấy. Ngày trước, tiếng hát hướng về chiến thắng. Hôm nay, tiếng hát hướng về tương lai. Ngày trước, một câu hát có thể theo người lính ra trận. Hôm nay, một câu hát có thể theo một thế hệ trẻ bước vào cuộc đời. Và có lẽ, đó là sự tiếp nối đẹp nhất của âm nhạc dân tộc. Chúng ta không cần phải sống lại chiến tranh để chứng minh lòng yêu nước. Chúng ta càng không cần tìm kiếm những gian khổ của quá khứ để chứng minh mình xứng đáng với cha ông. Điều cần thiết hơn là phải biến hòa bình thành thành quả có ý nghĩa; biến những hy sinh của thế hệ trước thành động lực để thế hệ sau sống tốt hơn, tử tế hơn, giỏi giang hơn và có ích hơn. Một đất nước chỉ thật sự mạnh khi thế hệ hôm nay biết nhớ quá khứ nhưng không ngủ quên trong quá khứ; biết tự hào nhưng không bằng lòng với hiện tại; biết hưởng hòa bình nhưng cũng biết gánh lấy trách nhiệm của hòa bình.

Vì thế, nếu một ngày nào đó chúng ta nghe lại “Hò kéo pháo”, hãy nghe bằng lòng biết ơn. Hãy tưởng tượng phía sau từng nhịp hò là những đôi vai trần, những bàn tay chai sạn, những bước chân kéo pháo trong đêm tối. Và khi nghe những ca khúc tri ân hôm nay, hãy để tiếng hát ấy đánh thức trong chúng ta một câu hỏi lớn hơn: Ta sẽ làm gì với hòa bình mà cha ông đã trao lại?

Có thể câu trả lời không nằm ở những điều quá lớn lao.

Nó nằm trong một giờ học nghiêm túc.

Một công việc được làm bằng trách nhiệm.

Một người trẻ dám khởi nghiệp, dám sáng tạo.

Một bàn tay chìa ra với người khó khăn.

Một hành động bảo vệ quê hương.

Một ước mơ không chỉ dành cho riêng mình mà còn hướng về cộng đồng.

Nếu ngày hôm qua cha ông đã hát để giữ nước, thì hôm nay chúng ta phải hát để dựng nước.

Nếu ngày hôm qua tiếng hát hòa cùng tiếng bước quân hành, thì hôm nay tiếng hát có thể hòa cùng tiếng máy trên công trường, tiếng trống trường, tiếng bàn phím trong những phòng nghiên cứu, tiếng cười của trẻ thơ và nhịp sống bình yên trên mỗi miền quê.

Và nếu chiến tranh đã từng thử thách lòng can đảm của một dân tộc, thì hòa bình đang thử thách trách nhiệm của cả một thế hệ.

Cho nên, lời ca tiếng hát trong thời chiến và thời bình khác nhau ở âm hưởng, nhưng không khác nhau ở cội nguồn. Cội nguồn ấy vẫn là tình yêu quê hương, lòng tự hào dân tộc và khát vọng về một Việt Nam tốt đẹp hơn.

Thời chiến, tiếng hát là ngọn lửa giúp con người đi qua bom đạn.

Thời bình, tiếng hát là ánh sáng giúp con người đi tiếp trên con đường dựng xây.

Và giữa hai tiếng hát ấy là một cây cầu mang tên lòng biết ơn.

Bởi chúng ta được hát trong hòa bình hôm nay là vì đã từng có những thế hệ không được hát đến ngày chiến thắng. Chúng ta được sống dưới bầu trời bình yên là vì đã từng có những người trẻ tuổi gửi lại tuổi xuân của mình cho đất nước.

Vậy nên, hãy hát.

Hát để nhớ.

Hát để biết ơn.

Hát để tự hào.

Nhưng trên hết, hãy hát bằng chính cuộc đời mình, bằng những việc làm có ích, bằng khát vọng cống hiến, bằng trí tuệ và trách nhiệm của một thế hệ đang được trao cơ hội viết tiếp câu chuyện của non sông.

Bởi tiếng hát đẹp nhất của thời bình không chỉ nằm trong một giai điệu, mà nằm trong cách mỗi con người sống xứng đáng với hòa bình.