LỜI CĂN DẶN CUỐI ĐỜI CỦA MỘT NGƯỜI ĐÃ DÀNH CẢ ĐỜI LO VIỆC NƯỚC

Năm 1300, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lâm bệnh nặng. Khi ấy, những cuộc chiến lớn với quân Nguyên đã lùi xa hơn một thập kỷ. Đại Việt đang sống trong hòa bình.

Nhưng điều vua Trần Anh Tông hỏi ông lại là chuyện tương lai: nếu sau này phương Bắc tiếp tục xâm lấn thì phải làm thế nào?

Câu hỏi ấy cho thấy triều Trần hiểu rằng hòa bình hôm nay không đồng nghĩa với đất nước sẽ mãi không gặp hiểm nguy. Và câu trả lời của Trần Quốc Tuấn là sự tổng kết kinh nghiệm từ cả một đời trải qua chiến trận.

Ông nhắc đến việc tùy tình thế mà đánh, không thể dùng một phương thức cứng nhắc cho mọi hoàn cảnh. Ông cũng nhấn mạnh yếu tố đoàn kết: trên dưới đồng lòng, anh em hòa mục, cả nước góp sức thì giặc sẽ bị chế ngự. Cuối cùng là lời căn dặn nổi tiếng về việc khoan thư sức dân, xây dựng nền gốc bền vững cho quốc gia.

Thật đặc biệt: ở những ngày cuối đời, một vị tướng từng chỉ huy hàng vạn quân không hỏi về danh vị của mình, cũng không để lại lời căn dặn nhằm vun vén cho riêng một gia đình. Điều ông suy nghĩ vẫn là chuyện giữ nước.

Trần Quốc Tuấn qua đời vào ngày 20 tháng Tám năm Canh Tý, tức năm 1300, tại Vạn Kiếp. Sau khi mất, ông tiếp tục được triều đình và nhân dân tôn kính; nơi gắn bó với ông ở Kiếp Bạc trở thành một trung tâm tưởng niệm quan trọng.

Một đời người rồi cũng kết thúc. Nhưng có những lời nói sống lâu hơn người nói ra chúng.

Lời dặn của Hưng Đạo Vương về dân, về đoàn kết và việc chuẩn bị từ thời bình đã vượt qua hơn bảy thế kỷ. Đó có lẽ là một trong những di sản quý nhất ông để lại cho đất nước.