Lời cảnh báo lịch sử về nguy cơ "Sức mạnh độc tài"
Tư tưởng dân chủ tiến bộ và lời thức tỉnh nhân dân về tầm quan trọng của thể chế dân chủ.
Trong suốt cuộc đời hoạt động, Phan Châu Trinh là người tiên phong cổ vũ cho tư tưởng dân chủ đại chúng tại Việt Nam. Ông nhận thức rõ rằng, nếu chỉ đuổi được thực dân Pháp mà không xóa bỏ được tư tưởng chuyên chế phong kiến thì dân chúng vẫn rơi vào gông cồng độc tài mới.
Trong bài diễn thuyết "Đạo đức và Luận lý Đông Tây" năm 1925, ông đã nhấn mạnh rằng chế độ quân chủ chuyên chế chính là gốc rễ làm cho dân trí mê muội, dân khí nhút nhát. Ông kêu gọi nhân dân phải học tập tinh thần dân chủ phương Tây, biết đòi hỏi quyền con người, quyền công dân.
Ông từng cảnh báo: Độc lập mà không có tự do, không có dân chủ thì người dân vẫn chỉ là nô lệ dưới một bộ máy trị an khác. Lời cảnh báo mang tầm vóc chiến lược này đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc.
