“Lời Dặn Trước Giờ Phút Cuối”
Năm 1947, đất nước còn non trẻ mà đã phải gồng mình giữa khói lửa binh đao. Ở chiến khu Việt Bắc, Hồ Chí Minh cùng Chính phủ vẫn xoay xở giữa vòng vây, còn nơi miền Trung nắng gió, trong một làng nhỏ ở Quảng Nam, có một người đang đi dần đến cuối chặng đời. Ấy là Huỳnh Thúc Kháng. Không còn hội trường, không còn những buổi nghị luận quốc sự, chỉ còn chiếc giường tre, bức vách mỏng, và thân thể đã hao đi nhiều.
Cơn bệnh viêm phổi khiến hơi thở ông nặng dần, từng nhịp như bị ngắt quãng. Nhưng đôi mắt vẫn mở, không rời khỏi những câu hỏi lặp lại mỗi ngày: ngoài Bắc ra sao, Chính phủ thế nào. Người bên cạnh kể lại, có lúc ông nằm im rất lâu, rồi bất chợt hỏi, như thể vẫn theo dõi từng chuyển động của cuộc kháng chiến từ nơi xa. Có khi ông bảo đọc lại những văn kiện đã ban hành, nghe xong chỉ gật đầu, không nói thêm.
Sau khi hoàn thành việc thay Người điều hành đất nước trong thời gian đàm phán ở Pháp, ông trở về quê dưỡng bệnh. Tưởng như đã rời xa mọi việc lớn, nhưng những tin tức chiến sự vẫn tìm đến căn nhà nhỏ ấy mỗi ngày, qua lời kể, qua những mẩu giấy truyền tay. Căn phòng hẹp dường như chứa cả một phần đất nước đang bị chia cắt bởi chiến tranh.
Rồi một hôm, tin từ mặt trận dội về, quân Pháp tiếp tục tiến công ở Nam Trung Bộ. Ông yêu cầu được đỡ dậy. Người thư ký đến gần, chưa kịp hỏi, ông đã nói phải gửi điện ra Việt Bắc. Giọng không còn liền mạch, từng chữ tách ra theo hơi thở. Người thư ký cúi xuống, viết theo. Những dòng chữ hình thành chậm, nhưng dứt khoát. Về sau, khi những bản điện tín còn lưu lại tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Việt Nam được mở ra, người ta vẫn thấy rõ nội dung ấy: ông biết mình không qua khỏi, chỉ gửi lời chào và dặn tiếp tục con đường đang đi.
Bức điện được chuyển đi trong đêm. Ở Việt Bắc, khi nhận được tin, Hồ Chí Minh lặng đi khá lâu. Không có nhiều lời được ghi lại, chỉ còn vài dòng trong các văn kiện sau này, đủ để hiểu sự trân trọng dành cho một người đã đi trọn con đường của mình.
Hai ngày sau, ở Quảng Nam, mưa bắt đầu rơi. Trong căn nhà nhỏ, mọi thứ trở nên yên hẳn. Người ta gấp lại tờ điện tín, đặt lên bàn. Không ai nói gì.
