LỜI DI CHÚC THIÊN CỔ VỀ KẾ SÁCH GIỮ NƯỚC
Mùa thu năm 1300, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn lâm bệnh nặng tại phủ đệ Vạn Kiếp, sức khỏe yếu dần theo thời gian. Biết tin vị quốc công tiết chế đại diện cho linh hồn của ba lần chiến thắng sắp về cõi vĩnh hằng, vua Trần Anh Tông đã đích thân từ kinh thành Thăng Long lặn lội đường xa về thăm ông. Ngồi bên giường bệnh của người chú họ kính yêu, nhà vua trẻ tuổi đã lo lắng hỏi về kế sách phòng thủ lâu dài cho đất nước trước những nguy cơ tiềm ẩn: "Nếu có thù hại phương Bắc lại sang xâm lược thì làm thế nào?". Đứng trước câu hỏi mang tính vận mệnh sống còn của quốc gia, bằng tất cả trí tuệ uyên bác tích lũy suốt một đời trận mạc gian khổ, Trần Hưng Đạo đã thong thả để lại một lời di chúc thiên cổ, được xem là bản tuyên ngôn về chiến lược quốc phòng vĩ đại nhất của dân tộc Việt Nam.
Trong lời trăn trối cuối cùng mang tầm vóc thiên tài ấy, Trần Hưng Đạo không hề đề cập đến việc triều đình phải xây dựng những thành quách kiên cố bằng đá, cũng không nói đến việc phải đúc thêm bao nhiêu gươm đao, vũ khí hay chiến thuyền hiện đại. Ông nhìn thẳng vào mắt nhà vua trẻ và nhấn mạnh rằng, chìa khóa vàng duy nhất để giữ vững bờ cõi trước mọi thế lực ngoại bang chính là sự hòa hợp nội bộ và đoàn kết toàn dân. Ông nói với giọng yếu ớt nhưng kiên định: "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa thuận, cả nước góp sức, đó là cái gốc của thắng lợi". Ông nhắc nhở nhà vua phải biết nhìn nhận sâu sắc bài học lịch sử, tùy theo tình thế chiến trường biến đổi mà áp dụng binh pháp một cách linh hoạt, tuyệt đối không được cứng nhắc, bảo thủ kẻo rước họa vào thân.
Tuy nhiên, cốt lõi và giá trị vĩ đại vượt thời gian nhất trong lời di chúc của ông nằm ở câu nói cuối cùng, đã trở thành kim chỉ nam cho mọi vương triều và các thế hệ lãnh đạo mai sau: "Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy". Ông căn dặn nhà vua phải biết yêu thương nhân dân như con đỏ, biết bớt sưu thuế nặng nề, giảm phu dịch phi lý, chăm lo cho đời sống của người dân cày được ấm no, hạnh phúc. Khi lòng dân đã yên định, sức dân đã mạnh mẽ, thì mỗi người dân bình thường sẽ tự khắc biến thành một bức tường thành sống kiên cố nhất để bảo vệ giang sơn xã tắc khi có biến cố. Lời di chúc của Trần Hưng Đạo không chỉ là lời dặn dỡ bình thường của một vị tướng dành cho một vị vua, mà đó là kết tinh tư tưởng nhân văn chính trị cao cả của một bậc thánh nhân, đặt nền móng vững chắc cho triết lý lấy dân làm gốc của dân tộc Việt Nam qua hàng ngàn năm lịch sử.
