LỜI DI HUẤN TRƯỚC LÚC RA ĐI
Năm 1925, sau gần 14 năm hoạt động tại Pháp, Phan Châu Trinh trở về Việt Nam.
Ông trở về trong tình trạng sức khỏe đã yếu.
Nhưng những ngày cuối đời của ông lại trở thành một dấu mốc lớn trong phong trào yêu nước.
Tại Sài Gòn, Phan Châu Trinh tổ chức và tham gia nhiều buổi diễn thuyết về các vấn đề xã hội, dân quyền và vận mệnh đất nước.
Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc nâng cao dân trí và xây dựng một xã hội tiến bộ.
Nhưng bệnh tật ngày càng nặng.
Ngày 24/3/1926, Phan Châu Trinh qua đời tại Sài Gòn, hưởng thọ 54 tuổi.
Tin ông mất nhanh chóng lan rộng.
Đám tang Phan Châu Trinh trở thành một sự kiện lớn, thu hút đông đảo người dân tham dự.
Nhiều nơi ở Nam Kỳ và Trung Kỳ tổ chức lễ truy điệu.
Đám tang không chỉ là sự tiễn biệt một nhà yêu nước.
Nó trở thành dịp để đông đảo người dân thể hiện tình cảm đối với một nhân vật đã dành nhiều năm đấu tranh cho sự thay đổi của đất nước.
Phan Châu Trinh ra đi nhưng những tư tưởng mà ông theo đuổi vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống xã hội.
Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh trở thành những cụm từ gắn liền với tên tuổi ông.
Ông đã lựa chọn một con đường cứu nước khác với nhiều nhà yêu nước cùng thời.
Có những điểm trong tư tưởng của ông chịu giới hạn của hoàn cảnh lịch sử và không phải chủ trương nào cũng trở thành hiện thực.
Nhưng không thể phủ nhận đóng góp của Phan Châu Trinh trong việc cổ vũ giáo dục, dân quyền, cải cách xã hội và tinh thần tự cường dân tộc.
Hơn một thế kỷ sau ngày ông qua đời, những vấn đề ông đặt ra vẫn còn giá trị để suy ngẫm:
Muốn đất nước phát triển, phải bắt đầu từ con người.
Muốn dân tộc mạnh, phải nâng cao dân trí và tinh thần tự chủ.
Phan Châu Trinh đã dành cả cuộc đời cho những trăn trở ấy.
Ông ra đi khi đất nước vẫn chưa giành được độc lập.
Nhưng những tư tưởng canh tân mà ông gieo xuống đã trở thành một phần quan trọng của lịch sử tư tưởng Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Một đời tìm đường cứu nước – một đời thức tỉnh dân trí.
Đó là câu chuyện về Phan Châu Trinh, một nhà yêu nước tiêu biểu của phong trào Duy Tân.
