Lời đính ước gửi lại Hỏa Lò và đóa hướng dương ngát hương giữa ngàn xanh Việt Bắc

Trong dòng chảy trầm hùng và đầy bão táp của lịch sử cách mạng Việt Nam, bên cạnh những bậc vĩ nhân xoay chuyển càn khôn, luôn có bóng dáng của những người phụ nữ mang trái tim như ngọc sáng, đã dâng hiến vẹn tròn cả thanh xuân, tình yêu và mạng sống cho độc lập tự do của Tổ quốc. Kể về một thời hoa lửa gian lao mà anh dũng, ta không thể không nghiêng mình xúc động trước cuộc đời và mối tình bất tử của người con gái đất Nam Định – người nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung từng giữ cương vị Bí thư Trung ương Hội Phụ nữ cứu quốc Việt Nam đầu tiên và là người thắp lửa cho tờ báo Phụ nữ Việt Nam ngày nay. Sinh năm 1921 trong một gia đình tư sản yêu nước tại Hải Phòng, ngay từ khi còn là một cô nữ sinh 14 tuổi khoác áo trắng ngây thơ, bà đã chọn dấn thân vào con đường hiểm nguy, làm nhiệm vụ giao liên đưa thư từ, công văn mật qua khắp các bến tàu, nhà máy. Sự thông minh, lanh lẹ tự nhiên đã giúp bà nhiều lần qua mặt lưới mật thám dày đặc của thực dân Pháp, để rồi ở tuổi 17 mười chín đôi mươi, bà vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng, chính thức thoát ly gia đình, trở thành một trong những cán bộ chủ chốt, có tài vận động quần chúng xuất sắc của Đảng bộ Hải Phòng.

Chính trên con đường gian khổ, rực lửa lý tưởng ấy, trái tim của người con gái mang tên Hoàng Ngân đã rung động và nảy nở tình yêu sâu sắc với người đồng chí, người anh, người thầy lớn – Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ Hoàng Văn Thụ. Giữa những ngày tháng lẩn tránh sự truy lùng ráo riết của kẻ thù, tình yêu của họ không có hoa hồng hay những lời hẹn thề lãng mạn, mà được kết tinh từ lòng yêu nước nồng nàn và ý chí chiến đấu sắt đá vì một ngày mai độc lập. Năm 1939, sau những chuỗi ngày cùng chung chiến hào, hai người quyết định làm lễ đính ước. Thế nhưng, vì sự nghiệp cách mạng đang bước vào giai đoạn khẩn trương, điều kiện khách quan ngặt nghèo đã cuốn họ vào vòng xoáy của phong trào, khiến một đám cưới trọn vẹn mãi mãi là điều dang dở. Đến đầu năm 1941, trong một hội nghị cán bộ mật bị địch bủa vây, Hoàng Ngân đã dũng cảm, mưu trí đánh lạc hướng để giúp các đồng chí lãnh đạo, trong đó có người chồng chưa cưới của mình trốn thoát, còn bản thân bà bị giặc bắt và kết án 12 năm tù giam, đày đọa tại ngục tối Hỏa Lò.

Những năm tháng chịu nhục hình trong chốn địa ngục trần gian ấy, có một khoảng lặng bi tráng mà lịch sử vẫn mãi khắc ghi: năm 1943, đồng chí Hoàng Văn Thụ bị bắt và đưa về giam lỏng tại Hỏa Lò. Dù bị ngăn cách bởi những bức tường đá lạnh lẽo của khu biệt giam, nhưng đó lại là những ngày tháng cuối cùng hai trái tim yêu nước được ở gần nhau nhất, sưởi ấm cho nhau bằng niềm tin tuyệt đối vào thắng lợi của cách mạng. Năm 1944, tiếng súng của kẻ thù tại trường bắn đã cướp đi sinh mệnh của người chiến sĩ cộng sản Hoàng Văn Thụ, để lại một vết thương lòng rớm máu, một mất mát tột cùng trong cuộc đời Hoàng Ngân. Biến đau thương thành hành động, bà vẫn kiên cường lãnh đạo tù nhân đấu tranh, rồi mưu trí vượt ngục vào mùa xuân năm 1945 để trở về lãnh đạo đội nữ du kích Minh Khai, chuẩn bị cho ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Suốt những năm kháng chiến chống Pháp sau đó, dẫu phải di chuyển qua nhiều vùng chiến khu gian khổ từ Thái Nguyên đến Bắc Kạn, bà vẫn không một phút ngơi nghỉ, thúc đẩy phong trào phụ nữ cứu quốc phát triển mạnh mẽ và sáng lập nên tờ báo "Tiếng gọi phụ nữ", thổi bùng ngọn lửa yêu nước trong lòng hàng triệu phụ nữ nước nhà.

Thế nhưng, đóa hướng dương kiên cường ấy đã không kịp nhìn thấy ngày non sông hoàn toàn sạch bóng quân thù. Ngày 17-7-1949, sau một cơn sốt rét ác tính nghiệt ngã giữa đại ngàn Việt Bắc, bà đã trút hơi thở cuối cùng khi tuổi đời vừa tròn hai mươi tám, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng bào và đồng chí. Thanh xuân của bà khép lại ở tuổi 28, nhưng tên tuổi và tinh thần của bà đã hóa thành bất tử. Các đội du kích Hoàng Ngân anh dũng, những ngôi trường, những con đường mang tên bà xuất hiện ở khắp các tỉnh thành như một lời tri ân sâu sắc của hậu thế đối với người nữ anh hùng. Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Hồ Chí Minh cao quý chính là sự ghi nhận xứng đáng cho những cống hiến vĩ đại của bà. Giờ đây, sau bao thăng trầm của lịch sử, phần mộ của bà đã được trân trọng di dời về nghĩa trang Mai Dịch, nằm lặng lẽ và trang nghiêm ngay bên cạnh người chồng đính ước Hoàng Văn Thụ. Lời thề son sắt năm xưa giữa ngục tối Hỏa Lò cuối cùng đã được vẹn tròn dưới lòng đất mẹ, nơi hai tâm hồn kiên trung được bình yên yên nghỉ, mãi mãi bên nhau cùng chứng kiến sự trường tồn và phát triển của Tổ quốc thân yêu.