Lời hẹn của người lính Nghi Phong ở cao điểm 174

Trong khu vườn nhỏ ở xóm 9, xã Nghi Phong, ông Trần Văn Phúc thường dành thời gian chăm cây, nhổ cỏ. Nhìn dáng người cựu binh lặng lẽ bên những chậu hoa, ít ai biết ông đã nhiều lần vượt hàng nghìn cây số trở lại chiến trường xưa để thực hiện một lời hẹn âm thầm với đồng đội.

Ông Phúc sinh năm 1956. Năm 1974, sau thời gian huấn luyện, ông được biên chế vào Trung đoàn 141, Sư đoàn 3 Sao Vàng, Quân khu 5. Đơn vị hành quân vào huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Ông được phân về Đại đội 15 Công binh, tăng cường cho Tiểu đoàn 8.

Khi ấy, ở xã Ân Mỹ có một vị trí mang tên cao điểm 174. Ngọn đồi nằm gần đường số 5, tuyến đường nối với Đông Trường Sơn và có vai trò quan trọng đối với việc chi viện cho chiến trường Bình Định. Bởi vậy, nơi đây trở thành địa bàn mà các đơn vị phải kiên trì bảo vệ.

Những người lính ở cao điểm phần lớn còn rất trẻ. Họ đến từ nhiều miền quê khác nhau. Người quê Thái Bình, người Hải Phòng, người Hải Dương, người Nghệ An. Ban đầu, giọng nói mỗi người một khác, nhưng ở cùng đơn vị được ít lâu thì ai cũng hiểu tính nhau. Người khỏe giúp người yếu mang thêm một phần hành trang; người có thư nhà đọc xong lại chuyền cho bạn xem những lời hỏi thăm mộc mạc.

Trần Văn Phúc mang theo giọng Nghệ. Có khi đồng đội nghe chưa rõ, lại bảo ông nói chậm thôi. Rồi lâu dần, mấy tiếng “mô”, “răng”, “rứa” cũng trở nên thân quen. Giữa nơi xa quê, một câu nói vui hay một phần cơm sẻ đôi đều có thể giúp người lính vơi bớt nỗi nhớ nhà.

Cuối năm 1974, cao điểm 174 trải qua những ngày chiến đấu căng thẳng. Đơn vị ông Phúc phải bám trụ để giữ vị trí. Trong một đợt đánh phá, nhiều đồng đội của ông không trở về. Tình hình buộc đơn vị phải rút ra củng cố lực lượng, mang theo nỗi day dứt vì chưa thể đưa tất cả những người đã nằm lại về nghĩa trang.

Mùa Xuân năm 1975, ông Phúc tiếp tục cùng đơn vị tham gia giải phóng đảo Long Sơn thuộc Vũng Tàu, góp phần mở hành lang phía Đông tiến về Sài Gòn. Ngày đất nước thống nhất đến trong niềm vui lớn, nhưng trong lòng người lính vẫn có một góc dành cho cao điểm 174. Niềm vui nào cũng có khoảng lặng, bởi không phải người đồng đội nào cũng kịp thấy ngày hòa bình.

Năm 1979, Trung đoàn 141 lại hành quân ra Lạng Sơn. Trần Văn Phúc tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bảo vệ biên giới phía Bắc. Từ những cánh rừng miền Trung đến miền biên cương phía Bắc, tuổi trẻ của ông gắn với những cuộc hành quân liên tiếp. Mãi đến năm 1988, ông mới chuyển ngành, trở về công tác tại Nghệ An.

Cuộc sống đời thường có bao việc phải lo. Người lính năm xưa trở thành người chồng, người cha, rồi người ông. Nhưng cứ mỗi dịp Tết hay ngày 27 tháng 7, ký ức về những đồng đội còn ở lại cao điểm 174 lại hiện về. Ông nhớ từng cái tên, từng quê quán và vị trí nơi họ đã nằm xuống.

Năm 2009, trong một chuyến trở lại chiến trường, ông Phúc băng rừng nhiều giờ để xác định những địa điểm cũ. Cây rừng đã đổi, đường mòn đã khác, những dấu vết quen thuộc gần như không còn. Ông phải dựa vào trí nhớ, địa hình và sự hỗ trợ của người dân địa phương.

Sau đó, ông tìm đến đơn vị cũ, xin danh sách và lý lịch của những người đã mất. Công việc chẳng dễ dàng chi. Nhiều đồng đội ngày ấy còn trẻ, chưa lập gia đình; cha mẹ họ sau mấy chục năm có người đã qua đời, địa chỉ cũng thay đổi. Ông Phúc phải lần từng manh mối, liên hệ với thân nhân và cơ quan chức năng.

Nhờ những chuyến đi bền bỉ, một số đồng đội đã được tìm thấy và đưa về. Năm 2012, ông cùng một người bạn trở lại Hoài Ân, phối hợp tìm được hai liệt sĩ quê Nghi Lộc là Đào Văn Tài và Đặng Sơn tại khu vực cầu Phú Văn. Nhưng ông vẫn chưa nguôi nhớ những người ở cao điểm 174.

Năm 2023, ông làm đơn đề nghị các cơ quan tỉnh Bình Định hỗ trợ tìm kiếm. Đầu năm 2024, ông nhận được tin lực lượng chức năng sẽ tổ chức khảo sát, khai quật tại khu vực địa đạo cũ. Dù tuổi đã cao, ông lại lên đường.

Hơn ba tuần, ông cùng Đội quy tập và người dân địa phương kiên trì xác định vị trí. Cuối cùng, chín đồng đội tại khu vực cao điểm được tìm thấy và đưa về nơi an nghỉ trang trọng. Tính cả những chuyến đi trước, ông Phúc đã góp phần tìm được mười bốn đồng đội.

Người ta hỏi điều gì khiến ông bền lòng đến thế. Câu trả lời nằm trong hai tiếng “đồng đội”. Với người lính, đồng đội không chỉ là người từng đứng chung một hàng quân. Đó còn là người đã chia nhau ngụm nước, che cho nhau cơn mưa và gửi gắm nhau lời nhắn về quê nhà. Có những lời hẹn không cần viết trên giấy mà vẫn theo con người suốt cả cuộc đời.

Từ Nghi Phong đến cao điểm 174 là một chặng đường xa. Nhưng tình nghĩa đã nối hai nơi ấy lại. Hôm nay, khi chăm một khóm hoa trong vườn, có lẽ ông Phúc đã phần nào thanh thản. Những người bạn năm xưa đã được trở về với tên tuổi, quê quán và sự tri ân của đồng bào.

Câu chuyện của ông nhắc thế hệ trẻ rằng lòng biết ơn không chỉ nằm trong một nén hương hay một phút mặc niệm. Lòng biết ơn còn là việc kiên trì tìm lại một cái tên, giữ đúng một lời hẹn và không để bất cứ người nào đã hy sinh vì Tổ quốc bị bỏ quên trong lớp bụi thời gian.