LỜI HẸN GIỮA BẦU TRỜI LỬA

Có những lời hứa được nói ra trong những ngày bình thường, nhưng cũng có những lời hứa được viết xuống giữa chiến tranh, khi phía trước là bầu trời đầy máy bay địch và phía sau là những người đồng đội vừa nằm lại. Với Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Thiếu tướng Trần Việt, một lời hứa như thế đã trở thành động lực theo ông qua những trận không chiến ác liệt của năm 1972. Từ một cậu bé Bình Định phải rời quê hương khi mới chín tuổi, Trần Việt đã trở thành phi công MiG-21, ba lần bắn rơi máy bay F-4 của Mỹ và cùng đồng đội viết nên những trang đáng nhớ của Không quân nhân dân Việt Nam.

Năm 1955, khi mới chín tuổi, Trần Việt rời quê hương An Nhơn, Bình Định để tập kết ra miền Bắc. Chuyến đi ấy đã mở ra một cuộc đời khác với cậu bé miền Trung. Xa gia đình, ông cùng những học sinh miền Nam lần lượt học tập ở nhiều nơi trên đất Bắc. Những năm tháng ấy giúp ông trưởng thành trong một hoàn cảnh đặc biệt, khi đất nước bị chia cắt và cuộc đấu tranh thống nhất vẫn còn ở phía trước. Có lẽ khi ấy, cậu bé Trần Việt chưa thể hình dung rằng nhiều năm sau mình sẽ ngồi trong buồng lái một chiếc MiG-21, trực tiếp chiến đấu trên bầu trời quê hương.

Năm 1965, sau khi tốt nghiệp Trường Phổ thông trung học Việt Đức ở Hà Nội, Trần Việt tình nguyện đăng ký thi tuyển phi công. Khi ấy, ông chỉ cao khoảng 1,65m và nặng chưa đầy 50kg, khiến nhiều người bạn không tin ông có thể vượt qua yêu cầu tuyển chọn. Nhưng cuối cùng, ông đã trúng tuyển và trở thành một trong những học viên của khóa đào tạo phi công chiến đấu MiG-21 chính quy đầu tiên của Việt Nam tại Liên Xô. Đối với chàng trai trẻ quê Bình Định, cánh cửa bước vào nghề bay cũng chính là cánh cửa đưa ông đến với một nhiệm vụ đặc biệt: bảo vệ bầu trời Tổ quốc.

Tháng 4-1968, Trần Việt tốt nghiệp và trở về nước, được biên chế về Đại đội 3, Trung đoàn Không quân 921. Những ngày tháng huấn luyện tiếp theo không hề dễ dàng. Người phi công phải làm chủ máy bay, nắm chắc kỹ thuật, rèn luyện khả năng xử trí trong những tình huống phức tạp và đặc biệt phải biết phối hợp với đồng đội. Trên mặt đất, người lính có thể nhìn thấy trận địa của mình; còn trên bầu trời, mọi thứ diễn ra với tốc độ rất nhanh. Một quyết định chậm có thể làm mất thời cơ, trong khi một quyết định thiếu chính xác có thể phải trả giá bằng chính mạng sống.

Năm 1972, cuộc chiến trên bầu trời miền Bắc bước vào giai đoạn khốc liệt. Những biên đội MiG-21 thường xuyên phải đối đầu với các tốp máy bay Mỹ có số lượng lớn, được tổ chức thành nhiều đội hình hộ tống và gây nhiễu. Trong hoàn cảnh ấy, những phi công như Trần Việt không chỉ cần lòng dũng cảm mà còn phải có khả năng quan sát, phán đoán và xử trí rất nhanh.

Ngày 8-7-1972 là ngày đầu tiên Trần Việt ghi chiến công trên bầu trời. Sáng hôm ấy, biên đội Đặng Ngọc Ngự - Trần Việt nhận lệnh xuất kích từ sân bay Vĩnh Phú, tiến về khu vực Thanh Sơn. Hai chiếc MiG-21 chạm trán một biên đội F-4 đông hơn nhiều lần đang làm nhiệm vụ hộ tống các máy bay gây nhiễu. Trong trận đánh, Trần Việt đã bắn rơi chiếc F-4 đầu tiên của mình.

Niềm vui chiến thắng chưa kịp lắng xuống thì người phi công trẻ phải đối diện với một mất mát lớn. Đại đội trưởng Đặng Ngọc Ngự, người bay cùng ông trong trận chiến hôm ấy, đã hy sinh. Đặng Ngọc Ngự cũng đã lập chiến công trước khi ngã xuống, nhưng sự ra đi của người chỉ huy và người đồng đội thân thiết khiến Trần Việt vô cùng đau xót.

Đêm hôm ấy, trong cuốn nhật ký nhỏ, ông viết lời hứa với người đồng đội đã nằm lại: “Mình phải phấn đấu bắn rơi 3 F-4 tại chỗ...”.

Đó không phải là lời nói của một con người đang tìm kiếm vinh quang cho riêng mình. Trong hoàn cảnh chiến tranh, lời hứa ấy xuất phát từ tình cảm của một người lính đối với người đồng đội đã hy sinh. Nó trở thành một dấu mốc trong cuộc đời chiến đấu của Trần Việt. Từ đó, mỗi lần bước vào buồng lái, bên cạnh nhiệm vụ chiến đấu, ông còn mang theo ký ức về người đại đội trưởng đã không trở về.

Ngày 30-9-1972, Trần Việt lập chiến công thứ hai khi bắn rơi một chiếc F-4. Đây cũng được ghi nhận là chiếc máy bay Mỹ thứ 300 bị Không quân nhân dân Việt Nam bắn rơi. Sau chiến công ấy, lời hứa năm nào chỉ còn cách ông một lần lập công nữa. Nhưng chiến tranh không phải là một con đường có thể lựa chọn thời điểm. Người phi công chỉ có thể chờ lệnh xuất kích và sẵn sàng đối mặt với những gì đang chờ phía trước.

Và rồi ngày 27-12-1972 đến.

Đó là những ngày Hà Nội và miền Bắc đang trải qua cuộc tập kích đường không chiến lược cuối năm 1972. Không khí chiến đấu căng thẳng. Máy bay Mỹ liên tục hoạt động, còn các đơn vị phòng không và không quân của ta luôn trong trạng thái sẵn sàng.

Trần Việt và đồng đội đang xem xác những máy bay Mỹ bị bắn rơi gần sân bay Miếu Môn thì nhận được lệnh xuất kích. Trước đó, ông quan sát thấy những chiếc F-4 đang vòng trên khu vực Ba Vì. Khi có lệnh, ông nhanh chóng lên máy bay.

Kinh nghiệm chiến đấu giúp ông nhận ra một vấn đề: nếu kéo dài đường chạy trên sân bay đất nện, máy bay sẽ tạo ra một đám bụi lớn, có thể làm lộ vị trí. Vì vậy, ông cho MiG-21 bay thấp, nhanh chóng thoát khỏi khu vực sân bay rồi mới kéo cao lên. Sau đó, ông bay lên độ cao khoảng 8km theo sự dẫn đường của sở chỉ huy.

Ở phía trước là những chiếc F-4.

Hai chiếc F-4 xuất hiện bên phải, cách khoảng 20km. Tình thế lúc đó không hoàn toàn thuận lợi. Sở chỉ huy chỉ đạo nếu đối đầu bất lợi thì phải thoát ly. Nhưng sau khi tính toán, Trần Việt nhận thấy vẫn còn cơ hội nên xin phép công kích.

Chiếc MiG-21 nhanh chóng vòng phải, tiếp cận mục tiêu với tốc độ khoảng 900km/giờ. Trước sự cơ động của phi công Việt Nam, hai chiếc F-4 phải tách đội hình, một chiếc vọt lên trên, chiếc còn lại chui xuống dưới. Khi hai máy bay địch đã tách nhau, Trần Việt xoay nghiêng máy bay và đưa chiếc F-4 phía dưới vào tầm ngắm.

Thời cơ xuất hiện.

Một quả tên lửa được phóng đi.

Chiếc F-4 trúng đạn, khựng lại, gãy đôi và bốc cháy.

Trần Việt hô lên: “Cháy rồi!”, rồi nhanh chóng thoát ly khỏi khu vực nguy hiểm.

Chiến công ấy đã hoàn thành lời hứa mà người phi công trẻ viết trong cuốn nhật ký sau ngày đồng đội Đặng Ngọc Ngự hy sinh. Ba chiếc F-4 bị bắn rơi trong ba trận chiến đã trở thành một phần đặc biệt trong cuộc đời chiến đấu của Trần Việt. Nhưng có lẽ điều quan trọng nhất đối với ông không nằm ở con số ba. Phía sau ba chiến công ấy là hình bóng của một người đồng đội, là ký ức về những người lính đã ra đi và là trách nhiệm của những người còn sống tiếp tục chiến đấu.

Nhiều năm sau, một cuộc gặp đặc biệt đã đưa Trần Việt gặp lại người phi công Mỹ điều khiển chiếc F-4 mà ông bắn rơi ngày 27-12-1972. Đó là Jack R. Trimble. Trong cuộc gặp, người phi công Mỹ chuyển lời của mẹ mình, cảm ơn Trần Việt vì đã bắn rơi máy bay nhưng ông vẫn còn sống. Cuộc gặp giữa hai người từng ở hai phía của một cuộc chiến đã trở thành một câu chuyện khác về ký ức, sự sống và hòa bình sau chiến tranh.

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của Trần Việt: phía sau người phi công chiến đấu là một con người có đời sống tình cảm rất giản dị. Trong những năm tháng chiến tranh, ông vẫn có một tình yêu riêng và một lời hẹn ước với người con gái mình yêu. Hai người dự định tổ chức đám cưới vào cuối năm 1972. Nhưng đúng vào thời gian ấy, chiến dịch “Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không” diễn ra. Hạnh phúc riêng một lần nữa phải nhường chỗ cho nhiệm vụ chiến đấu.

Ngày cưới dự định cũng trở thành những ngày người phi công phải ngồi trong buồng lái. Người con gái ở dưới mặt đất không biết người mình yêu đang ở đâu, còn Trần Việt cùng đồng đội tiếp tục cất cánh giữa những ngày Hà Nội đầy tiếng bom và tiếng còi báo động. Sau khi chiến dịch kết thúc, hai người mới tìm được nhau và tổ chức lễ cưới giản dị vào ngày 6-1-1973.

Câu chuyện ấy khiến hình ảnh người phi công trong chiến tranh trở nên gần gũi hơn. Họ không phải những con người không biết sợ hãi, không có tình cảm riêng hay không biết nhớ thương. Họ cũng có gia đình, có tình yêu, có những ước mơ rất đời thường. Nhưng khi đất nước cần, họ phải đặt nhiệm vụ lên trước những mong muốn của bản thân.

Sau chiến tranh, Trần Việt tiếp tục phục vụ trong quân đội và giữ nhiều cương vị công tác, trong đó có Phó tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân. Nhưng những năm tháng trên bầu trời năm 1972 vẫn là một phần không thể tách rời khỏi cuộc đời ông. Những trận không chiến, những người đồng đội đã hy sinh và lời hẹn ước năm xưa vẫn còn trong ký ức.

Nhìn lại câu chuyện ấy, điều còn đọng lại không chỉ là ba chiếc F-4 bị bắn rơi. Đó còn là hình ảnh một người lính biết đau trước sự hy sinh của đồng đội, biết biến nỗi đau thành nghị lực để tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ. Lời hứa trong cuốn nhật ký nhỏ không phải là lời hứa của riêng một con người. Nó là biểu tượng cho tình đồng đội của cả một thế hệ đã đi qua chiến tranh.

Bầu trời năm 1972 đã trở lại bình yên từ rất lâu. Những chiếc MiG-21 từng tung cánh chiến đấu giờ đây đã trở thành những hiện vật lịch sử. Những phi công trẻ ngày ấy đã bước qua tuổi thanh xuân. Nhưng câu chuyện về Trần Việt vẫn còn nguyên giá trị đối với thế hệ hôm nay.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bằng những trận đánh lớn. Lịch sử còn được viết bằng những lời hứa giữa những người lính, bằng nỗi đau khi một đồng đội không trở về, bằng sự kiên trì của người ở lại và bằng khát vọng được sống trong hòa bình của cả một dân tộc.