Lời hẹn hóa thành bất tử: Đợi con bên gốc đa làng

Mùa xuân năm ấy, khi những cánh hoa xoan bắt đầu rụng tím ngõ nhỏ ở vùng quê Hà Tĩnh, anh Nguyễn Văn Cát lại chuẩn bị khoác lên mình bộ quân phục màu xanh lá mạ. Đây không phải lần đầu mẹ Huyến tiễn con đi. Mẹ đã từng đứng đúng vị trí này, dưới gốc đa già đầu làng, để tiễn người con trai cả lên đường chống Mỹ. Lần đó, anh cả đi mãi không về, tấm bằng Tổ quốc ghi công gửi về thay cho một vòng tay ôm.

Bàn tay mẹ run run sửa lại cái cổ áo chiến sĩ cho Cát. Mẹ không ngăn cản, nhưng đôi mắt mờ đục của người mẹ đã đi qua hai cuộc chiến tranh cứ nhìn con đau đáu. Biên giới Tây Nam lúc ấy đang rực lửa, tin tức về sự tàn bạo của Pol Pot dội về khiến lòng mẹ như có lửa đốt. Cát nắm lấy bàn tay gầy guộc, chai sần của mẹ, nở nụ cười hiền hậu để xua đi bầu không khí trĩu nặng: "Mẹ đừng lo, lần này con đi giúp nước bạn xong là con về ngay. Con hứa sẽ về cưới vợ, sinh cháu cho mẹ bế bồng, không để mẹ phải thui thủi một mình nữa đâu."

Mẹ Huyến chỉ lặng lẽ gật đầu, gói thêm vào ba lô con nắm xôi nếp thơm mùi đồng nội và ít muối vừng. Mẹ nói giọng nghẹn lại: "Người mẹ nào cũng giữ con lại thì lấy ai giữ nước hả con? Cứ đi, chân cứng đá mềm, mẹ ở nhà đợi."

Nhưng lời hẹn về một đám cưới rộn ràng làng xóm ấy đã mãi mãi nằm lại giữa những cánh rừng khộp cháy nắng và những đầm lầy khắc nghiệt của đất Campuchia vào năm 1980. Trong một trận đánh ác liệt bảo vệ biên giới, anh Cát đã anh dũng hy sinh khi đang cùng đồng đội đẩy lùi quân lính Pol Pot xâm lược.

Kể từ ngày nhận tin dữ, mái tóc mẹ Huyến trắng thêm vì sương gió và nỗi đau thầm lặng. Mẹ không khóc thành tiếng trước mặt hàng xóm, mẹ chỉ lặng lẽ ngồi bên hiên nhà vào mỗi buổi chiều tà, mắt hướng về phía con đường mòn dẫn ra đầu làng. Đối với mẹ, con trai mẹ không mất đi, anh chỉ đang thực hiện một "nhiệm vụ dài ngày" chưa kết thúc. Hình ảnh người mẹ già kiên cường ấy đã trở thành một biểu tượng sống động về sự hy sinh vô hạn của những người phụ nữ Việt Nam — những người đã hiến dâng những gì quý giá nhất của đời mình cho sự bình yên của dân tộc.