LỜI HẸN ƯỚC BÊN BÁT XÔI CHÈ: CHUYỆN VỀ NGƯỜI ANH HÙNG GIAO TỪNG GIỜ VỚI TỬ THẦN

Người con ưu tú của đất cảng và ngã rẽ định mệnh

Hoàng Kim Giao sinh năm 1941 tại Hải Phòng, trong một gia đình giáo chức giàu truyền thống. Thông minh và say mê khoa học, ông tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Hà Nội, chuyên ngành Vật lý và được giữ lại làm cán bộ nghiên cứu tại Viện Kỹ thuật Quân sự. Khi cơ hội đi nghiên cứu sinh tại Liên Xô (cũ) mở ra trước mắt, ông đã có một quyết định đầy bất ngờ: Tình nguyện ở lại để tham gia nghiên cứu, tìm cách đối phó với bom từ trường của đế quốc Mỹ – loại vũ khí đang tàn phá nặng nề các tuyến đường chi viện cho miền Nam.

"Giao là một nhà khoa học đích thực," ông Phạm Văn Cư bồi hồi nhớ lại. "Cậu ấy không chỉ ngồi trong phòng thí nghiệm. Cậu ấy muốn kết quả nghiên cứu phải được chứng minh bằng việc những chuyến xe tiếp tục lăn bánh ra tiền tuyến. Chính vì thế, Giao đã tình nguyện vào Khu IV, nơi bom đạn giặc trút xuống dày đặc nhất."

Năm 1968, Hoàng Kim Giao cùng đồng đội có mặt tại chiến trường Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An. Công việc của ông không chỉ là nghiên cứu mà còn trực tiếp tham gia phá bom và hướng dẫn lực lượng thanh niên xung phong, công binh cách xử lý bom nổ chậm, bom từ trường. Theo bảng thành tích, ông đã trực tiếp phá 32 quả bom nổ chậm, tháo ngòi nổ 40 quả bom từ trường phục vụ nghiên cứu. Phía sau những con số lạnh lùng ấy là biết bao lần ông phải đối mặt với hiểm nguy, từng giây từng phút giành giật sự sống từ tay tử thần để bảo vệ đồng đội và con đường huyết mạch.

• Lá thư cuối cùng và ước mơ bình dị

Giữa chiến trường khốc liệt, lòng dũng cảm của người chiến sĩ dường như càng được tiếp thêm sức mạnh từ tình yêu gia đình và mái ấm. Những lá thư của Hoàng Kim Giao gửi về nhà là minh chứng rõ nét nhất cho điều đó. Trong lá thư đề ngày 10/11/1968 gửi cho cha mẹ (được gọi thân thương là "cậu mợ"), ông không giấu được nỗi nhớ và ước mơ bình dị: Tết này được về nhà.

"...Đến Tết này khi con về nhà, con sẽ kể lại cho cậu mợ nghe những ngày tháng chiến đấu căng thẳng, thầm lặng của con và con sẽ được ăn nhiều thứ, ăn đủ các loại rau. Ở đây, con chỉ được ăn toàn đồ hộp lương khô, gạo rang, nước suối. Bao giờ Tết về cậu mợ cho con ăn một bữa xôi chè thật no, như hồi bé lúc ở với cậu mợ con vẫn được ăn."

Bát xôi chè ấy, món ăn quen thuộc của tuổi thơ, giờ đây trở thành biểu tượng của sự bình yên, của mái ấm gia đình, của ngày hòa bình sum họp. Đọc những dòng thư, người ta cảm nhận được một người con hiếu thảo, một người anh mong ngày đoàn tụ với các em, và một người chồng đau đáu nhớ vợ. Người vợ ấy là Nguyễn Thị Lan, họ xa nhau vì nhiệm vụ nhưng luôn gửi gắm tình cảm qua những cánh thư, cùng hy vọng vào ngày đất nước lặng tiếng bom đạn.

"Đứng trước những quả bom nổ chậm, con thường nghĩ tới cậu mợ, tới các em ở xa... Cậu mợ và các em có biết con sẽ thế nào không, nếu quả bom nổ?". Câu hỏi tu từ ấy đầy ám ảnh, cho thấy ông luôn ý thức được sự sống chết trong từng giây phút, nhưng chính tình yêu thương ấy lại là động lực để ông "vững vàng tự tin đứng giữa bãi bom".

Lệnh ngừng bắn cuối năm 1968 đã mang lại hy vọng về một kỳ nghỉ Tết sum vầy. Cuối tháng 12/1968, đoàn công tác của Hoàng Kim Giao trở ra Hà Nội. Khi đi qua xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, đoàn được địa phương nhờ giúp xử lý những quả bom còn đe dọa cuộc sống và sản xuất của nhân dân. Không một chút do dự, Hoàng Kim Giao cùng đồng đội dừng lại làm nhiệm vụ.

Trong lần phá bom ấy, một quyết định của ông đã vĩnh viễn ở lại trong ký ức người đồng đội Phạm Văn Cư. "Khi đó, Giao biết vợ tôi vừa sinh con trai," ông Cư giọng nghẹn ngào kể lại. "Giao đã yêu cầu tôi xuống dưới đồi, với một lý do rất giản dị: 'Vợ cậu vừa sinh con trai, cậu xuống đi để cho con còn được nhìn mặt bố'. Tôi ban đầu không muốn rời vị trí, nhưng cuối cùng phải chấp hành quyết định của người chỉ huy."

Lý do ấy, nó nặng ngàn cân! Giữa lúc hiểm nguy bủa vần, Hoàng Kim Giao không nghĩ cho bản thân, mà nghĩ đến hạnh phúc của gia đình đồng đội, nghĩ đến đứa trẻ đang chờ cha. Đó là tấm lòng của một người chỉ huy, một người anh, một người đồng chí đầy lòng nhân ái.

Ngày 30/12/1968, khi đang làm nhiệm vụ phá bom tại Nam Hưng, Hoàng Kim Giao và chiến sĩ Lương Văn Tín đã hy sinh khi quả bom phát nổ. Hoàng Kim Giao nằm lại nơi mảnh đất Nghệ An, khi chỉ mới 27 tuổi. Chuyến trở về của người đã viết thư hẹn ăn Tết với cha mẹ vĩnh viễn dừng lại.

• Khúc Vĩ Thanh

Với ông Phạm Văn Cư, ký ức về Hoàng Kim Giao luôn gắn với lòng biết ơn và sự ngưỡng mộ. Bài viết trên Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Nghệ An ghi lại việc ông vẫn thắp hương tưởng nhớ anh vào những dịp giỗ, Tết. Tình đồng đội vẫn luôn hiện diện, âm thầm và bền chặt.

Những đóng góp của Hoàng Kim Giao đã được đất nước ghi nhận. Công trình nghiên cứu chống phá thủy lôi từ tính và bom từ trường, bảo đảm giao thông giai đoạn 1967–1972 mà ông là một thành viên cốt cán, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996. Ngày 21/12/2009, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những lá thư và câu chuyện về cuộc đời anh hùng Hoàng Kim Giao là một tài sản tinh thần vô giá cho thế hệ sau. Qua đó, ta hình dung ra một người trẻ coi trọng tri thức, gắn việc học với nhiệm vụ, yêu gia đình, quan tâm đồng đội, và trên hết là một tình yêu đất nước vô bờ bến.

Tưởng nhớ Hoàng Kim Giao, thế hệ trẻ hôm nay cần biết trân trọng những cuộc trở về, trân trọng một ngày bình yên bên gia đình mà không coi đó là điều hiển nhiên. Câu chuyện về người chiến sĩ đã không trở về ăn bát xôi chè năm ấy, sẽ mãi là một lời nhắc nhở về những mất mát to lớn của chiến tranh và về ngọn lửa lòng dũng cảm mà chúng ta cần tiếp tục thắp sáng trong hòa bình.