Lời hẹn ước chưa kịp trở về

THỜI HOA LỬA – “HÙM XÁM” NGUYỄN SÔNG THAO VÀ LỜI HẸN CHƯA KỊP TRỞ VỀ

Có những người lính khi còn sống không nghĩ mình sẽ trở thành một cái tên được nhắc đến mãi sau này.

Họ chỉ biết hôm nay mình phải chiến đấu.

Phải đưa đồng đội trở về.

Phải giữ được trận địa.

Và nếu ngày mai đất nước còn cần, họ lại tiếp tục lên đường.

Nguyễn Sông Thao là một người lính như thế.

Nhưng giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, người ta bắt đầu gọi ông bằng một cái tên khác.

“Hùm Xám”.

Cái tên ấy không phải do ông tự đặt cho mình.

Nó được những người từng đối đầu với ông gọi ra, bởi sự gan dạ, quyết đoán và tài chỉ huy của người cán bộ luôn xuất hiện ở những nơi ác liệt nhất. Đồng đội thì nhớ về ông như một người chỉ huy dũng cảm, mưu trí, luôn sẵn sàng nhận phần khó khăn về mình.

Nguyễn Sông Thao sinh năm 1950, quê ở Long Sơn, Anh Sơn, Nghệ An, nay thuộc xã Yên Xuân.

Năm 18 tuổi, ông lên đường nhập ngũ.

Tuổi trẻ của ông bắt đầu bằng màu xanh áo lính.

Rồi chiến tranh đưa người thanh niên xứ Nghệ ấy đi qua những năm tháng khốc liệt nhất.

Ông thuộc Trung đoàn 273, Sư đoàn 341. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, ông trực tiếp chỉ huy đơn vị chiến đấu tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, góp phần vào thắng lợi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Nhưng với Nguyễn Sông Thao, ngày đất nước thống nhất chưa phải là ngày ông được trở về nhà.

Sau năm 1975, ông tiếp tục cùng đơn vị chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia.

Ở đó, cái tên “Hùm Xám” càng trở nên quen thuộc.

Có những trận đánh, ông luôn là người có mặt ở nơi khó khăn nhất.

Từ tháng 9 năm 1977 đến ngày hy sinh, ông liên tục chiến đấu trên chiến trường Tây Nam. Tư liệu của Sư đoàn 341 ghi nhận ông đã tham gia 40 trận, nhiều lần trực tiếp chỉ huy những trận đánh ác liệt.

Trong một trận đánh ở Pờ-ra-sốt, ông chỉ huy tiểu đoàn luồn sâu 17km vào phía sau đội hình đối phương, nổ súng đúng thời gian quy định và đánh chiếm mục tiêu.

Có những trận khác, đơn vị của ông phải đối mặt với những đợt phản kích dữ dội.

Nhưng người chỉ huy vẫn ở đó.

Không lùi.

Không bỏ anh em.

Và cũng chính vì vậy, trong ký ức của những người lính từng sát cánh bên ông, Nguyễn Sông Thao không chỉ là một cán bộ chỉ huy.

Ông là người đứng đầu khi bước vào trận đánh.

Nhưng phía sau cái tên “Hùm Xám” ấy lại là một câu chuyện rất khác.

Đó là câu chuyện của một người chồng.

Một người cha.

Một người đàn ông trẻ có một gia đình đang chờ mình trở về.

Người vợ của ông là bà Hồ Thị Hoài Thu.

Ngày còn trẻ, bà Thu gặp anh lính Nguyễn Sông Thao khi ông đang làm nhiệm vụ huấn luyện tân binh ở Quỳnh Lưu.

Một người lính đẹp trai, hát hay, can trường, thẳng thắn nhưng cũng rất tình cảm.

Tình yêu của họ lớn dần lên giữa những năm tháng chiến tranh.

Anh Thao từng nhắn về quê cho cha mình, muốn gia đình xuống hỏi cưới cô Thu.

Bởi anh hiểu đời lính nay đây mai đó.

Đã yêu thì phải yêu cho chắc.

Rồi chiến tranh lại đưa anh đi.

Ông vào Quảng Trị chiến đấu.

Những lần gặp nhau trở nên hiếm hoi.

Có một lần, vì mong vợ vào thăm, ông còn “đóng kịch” rằng mình bị ốm.

Bà Thu lại vượt tuyến lửa vào chiến trường.

Đó là những ngày Tết.

Một cuộc đoàn tụ ngắn ngủi chỉ kéo dài vài ngày.

Rồi người lính lại phải lên đường.

Ông hành quân vào Nam để tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Họ chia tay nhau.

Không ai biết đó sẽ là một trong những lần cuối cùng họ được ở bên nhau.

Sau ngày đất nước thống nhất, người lính ấy vẫn chưa được trở về với gia đình.

Ông tiếp tục chiến đấu ở biên giới Tây Nam.

Rồi một niềm vui lớn đến với gia đình.

Một người con trai ra đời.

Nguyễn Văn Trường.

Nhưng chiến tranh đã lấy đi của người cha ấy điều giản dị nhất.

Được bế con.

Được nhìn thấy con lớn lên.

Được nghe con gọi một tiếng “bố”.

Nguyễn Sông Thao hy sinh ngày 17 tháng 7 năm 1978, trong khi đang trực tiếp chỉ huy chiến đấu ở chiến trường Tây Nam.

Ông mới 28 tuổi.

Người con trai duy nhất khi ấy còn quá nhỏ.

Hai cha con chưa một lần gặp mặt.

Tôi nghĩ, có lẽ đây mới là phần đau nhất trong câu chuyện về “Hùm Xám”.

Bởi ngoài chiến trường, ông là người khiến đối phương khiếp sợ.

Nhưng ở quê nhà, vẫn có một người vợ trẻ chờ chồng.

Và một đứa trẻ lớn lên mà không có ký ức về vòng tay của cha.

Người vợ ấy đã chờ.

Những lá thư, những lời hẹn “đánh xong trận này anh sẽ về” trở thành điểm tựa để bà vượt qua những năm tháng một mình nuôi con.

Nhưng trận đánh cuối cùng của ông đã không có ngày trở về.

Ngày 20 tháng 12 năm 1979, Nhà nước truy tặng Nguyễn Sông Thao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ông cũng được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì và hạng Ba.

Nhưng câu chuyện của ông vẫn chưa kết thúc.

Gần nửa thế kỷ sau ngày hy sinh, người lính mang biệt danh “Hùm Xám” mới thực sự trở về quê nhà.

Tháng 5 năm 2026, hài cốt của Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Sông Thao được đưa từ Nghĩa trang Liệt sĩ Châu Thành, Tây Ninh về quê ở Nghệ An để truy điệu và an táng.

Sau 48 năm...

Cuối cùng ông cũng trở về.

Không phải bằng bước chân của người lính năm xưa.

Mà trở về trong vòng tay của quê hương.

Người con trai mà ông chưa từng được gặp giờ đã trưởng thành.

Trong lễ truy điệu, người con ấy nghẹn ngào nói rằng mình chưa từng biết mặt cha, chưa từng được nhận vòng tay ôm ấp của cha.

Nhưng anh vẫn tự hào.

Bởi những câu chuyện của mẹ, những lá thư của cha và những ký ức đồng đội để lại đã nối người con với người cha mà anh chưa từng được gặp.

Có lẽ đó cũng là điều kỳ lạ nhất của thời gian.

Một người có thể mất đi.

Nhưng những gì họ để lại thì vẫn tiếp tục sống.

Nguyễn Sông Thao đã không kịp trở về để nhìn thấy con trai.

Không kịp nghe tiếng con gọi cha.

Không kịp thực hiện những lời hẹn giản dị của một người chồng trẻ.

Nhưng ông đã trở về sau gần nửa thế kỷ.

Trở về với quê hương.

Về bên những người thân.

Về với đất mẹ.

Và về trong ký ức của những người lính từng gọi ông bằng cái tên:

“Hùm Xám”.

Một cái tên nghe mạnh mẽ giữa chiến trường.

Nhưng phía sau cái tên ấy lại là một người chồng, một người cha, một người con của quê hương Nghệ An.

Một người lính đã dành trọn tuổi thanh xuân cho đất nước.

Nếu có thể nói một câu về cuộc đời Nguyễn Sông Thao, có lẽ tôi sẽ nói:

Ông đã sống như một người lính, chiến đấu như một người chỉ huy và ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ.

Hai mươi tám tuổi.

Một đời người còn rất dài.

Nhưng với ông, tuổi trẻ đã nằm lại giữa chiến trường Tây Nam.

Để rồi 48 năm sau, người lính ấy mới hoàn thành lời hẹn cuối cùng:

Trở về.