Lờì hiệu triệu của Đội Cấn trong cuộc khởi nghĩa của binh sĩ Thái Nguyên
Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên do Đội Cấn tức Trịnh Văn Cấn và Lương Ngọc Quyến lãnh đạo nổ ra đêm ngày 30 rạng sáng ngày 31 tháng 8 năm 1917 là cuộc khởi nghĩa vũ trang chống Pháp lớn nhất, có tiếng vang lớn ở nước ta trong thời kỳ Đại chiến Thế giới lần thứ nhất (1914-1918).
Đây là cuộc khởi nghĩa của các binh sĩ trong đơn vị Lính khố xanh (Garde indigène) ở Thái Nguyên do Đội Cấn lãnh đạo liên minh với các tù nhân là chính trị phạm bị thực dân Pháp giam ở nhà tù Thái Nguyên do Lương Ngọc Quyến lãnh đạo.Tài liệu lưu trữ bằng tiếng Pháp về cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên trong phông “Phủ Thống sứ Bắc Kỳ” (La Résidence supérieure au Tonkin) hiện đang lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia Hải ngoại (Le Centre des archives nationales d’Outre-Mer) của nước Cộng hòa Pháp ở Aix-en-Provence có tương đối nhiều, nhiều hồ sơ có chung tiêu đề: “Révolte des militaires et des prisonniers de Thái Nguyên” (Khởi nghĩa của các binh sĩ và tù nhân ở Thái Nguyên), trong số đó có “Lời Hiệu triệu” của Đội Cấn bằng tiếng Pháp “Proclamation de Cấn, Chef des révoltés de Thái Nguyên” (1).Nhân 102 năm cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên (30/8/1917 - 30/8/2019), chúng tôi dịch toàn văn văn bản này và trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc, .1. Những người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa:Một số binh sĩ trong đơn vị Lính khố xanh (Garde indigène) ở Thái Nguyên:Đội Cấn tức Trịnh Văn Cấn và các binh sĩ cùng đơn vị Lính Khố xanh ở Thái Nguyên luôn bị bọn chỉ huy là người Pháp khép vào những kỷ luật hà khắc và thường bị trừng phạt rất nặng mỗi khi phạm lỗi dù là nhỏ nên rất bất bình, đã âm thầm chuẩn bị làm một cuộc binh biến để trả thù bọn chỉ huy. (nên ngắt câu) Nhưng cao hơn hết là xuất phát từ lòng yêu nước, hiểu được nỗi thống khổ của nhân dân, hiểu được nỗi nhục mất nước nên ban đầu xuất phát từ sự bất bình cá nhân muốn trả thù bọn chỉ huy đã trở thành lòng yêu nước, nuôi ý trí tiến hành một cuộc khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền, giải phóng dân tộc.
