Lời hứa chưa trọn

Năm 1964, giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt, có một người thanh niên tên Nguyễn Văn Trỗi. Anh sinh năm 1940, hoạt động trong lực lượng biệt động ở Sài Gòn. Khi ấy, anh còn rất trẻ, có một gia đình nhỏ và một người vợ mà anh yêu thương – chị Phan Thị Quyên.

Cuộc sống của hai vợ chồng trẻ chỉ vừa bắt đầu thì chiến tranh đã kéo họ vào những ngày tháng đầy hiểm nguy.

Tháng 5 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ thực hiện một kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm vào phái đoàn Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Trong lúc đang thực hiện nhiệm vụ vào đêm 9 tháng 5, anh bị bắt.

Từ đây, anh bị giam tại nhà lao Chí Hòa.

Những ngày trong tù chắc chắn là những ngày vô cùng khó khăn. Kẻ địch tìm mọi cách tra khảo, dụ dỗ nhưng Nguyễn Văn Trỗi vẫn không khuất phục và không khai báo những điều thuộc về tổ chức. Anh biết mình có thể phải đối mặt với cái chết, nhưng vẫn giữ vững niềm tin vào con đường mình đã lựa chọn.

Ở bên ngoài, Phan Thị Quyên vẫn đau đáu nhớ về người chồng trẻ.

Hai người mới cưới nhau chưa được bao lâu. Cuộc hôn nhân của họ chỉ kéo dài khoảng nửa năm trước khi anh Trỗi hy sinh; theo lời kể của chị Quyên, anh bị bắt chỉ 19 ngày sau đám cưới.

Trong những ngày anh bị giam, chị Quyên đã làm một chiếc khăn tay gửi vào nhà lao để động viên chồng. Trên chiếc khăn, chị thêu bốn câu thơ:

“Dù cho sóng gió bão bùng

Lòng em vẫn giữ thủy chung vẹn toàn

Cầu mong anh được bình an

Nước nhà thống nhất, vinh quang anh về.”

Đó không chỉ là một chiếc khăn tay.

Đó là tình yêu của một người vợ dành cho người chồng đang ở trong tù. Là lời cầu mong anh được bình an. Và cũng là một lời hẹn về ngày đất nước thống nhất, ngày người chồng sẽ trở về.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi hiểu rằng mình có thể sẽ không còn cơ hội trở về.

Sau khi nhận chiếc khăn, anh đọc những dòng chữ trên đó, ghi nhớ từng câu thơ rồi gửi chiếc khăn trở lại cho chị Quyên. Anh nghĩ rằng nếu mình hy sinh, anh sẽ không thể giữ nó bên mình được nữa.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường.

Đó là khoảnh khắc cuối cùng của cuộc đời một người thanh niên mới 24 tuổi.

Trước giờ phút hy sinh, anh vẫn giữ thái độ hiên ngang. Khi bị bịt mắt, anh không chấp nhận và muốn được nhìn mảnh đất quê hương lần cuối. Sau đó, anh tiếp tục hô vang những lời khẳng định tinh thần yêu nước trước khi hy sinh.

Nguyễn Văn Trỗi đã không thể trở về với người vợ trẻ như lời hẹn.

Nhưng câu chuyện của anh và chị Quyên không kết thúc ở đó.

Sau khi anh hy sinh, chị Phan Thị Quyên vẫn giữ lại những kỷ vật của chồng. Trong số đó có chiếc khăn tay do chị thêu, 10 bức thư Nguyễn Văn Trỗi viết từ nhà lao gửi cho vợ và người thân, cây đàn măngđôlin và thiếp cưới của hai người. Những kỷ vật ấy sau này được đưa về lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Nhiều năm sau, những kỷ vật ấy vẫn còn đó.

Chiếc khăn đã cũ. Những lá thư đã đi qua hơn nửa thế kỷ. Tấm thiếp cưới của đôi vợ chồng trẻ cũng đã trở thành một hiện vật lịch sử.

Nhưng khi nhìn vào những kỷ vật ấy, người ta có thể hình dung được một câu chuyện rất đời thường: một người chồng trẻ, một người vợ trẻ, một tình yêu vừa bắt đầu và một lời hẹn không bao giờ có thể thực hiện.

Điều khiến tôi xúc động nhất khi biết câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là sự hy sinh anh dũng của anh. Tôi còn nghĩ đến tuổi của anh khi ấy.

Anh cũng từng là một người trẻ.

Anh cũng có gia đình, có tình yêu, có những ngày tháng bình dị mà mình mong muốn. Nếu không có chiến tranh, có lẽ anh và chị Quyên đã có thể cùng nhau xây dựng một gia đình, cùng nhau đón những ngày bình yên.

Nhưng chiến tranh đã khiến lời hẹn “nước nhà thống nhất, vinh quang anh về” mãi mãi không thể trọn vẹn.

Ngày hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình, được đến trường, được lựa chọn tương lai và được ở bên những người mình yêu thương. Có thể đôi khi chúng ta xem những điều ấy là bình thường. Nhưng qua câu chuyện của Nguyễn Văn Trỗi, tôi hiểu rằng đã có những người trẻ không có cơ hội sống một cuộc đời bình thường như chúng ta.

Họ đã gửi lại tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Và có lẽ, điều mà thế hệ trẻ hôm nay có thể làm để đáp lại những hy sinh ấy không nhất thiết phải là những điều quá lớn lao. Đó có thể là biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm, cố gắng học tập và không quên những câu chuyện của thế hệ đi trước.

Bởi một chiếc khăn tay có thể đã cũ, một bức thư có thể đã bạc màu, nhưng tình yêu, lý tưởng và sự hy sinh của những con người phía sau những kỷ vật ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Nguyễn Văn Trỗi đã không trở về sau lời hẹn năm xưa. Nhưng tên tuổi và câu chuyện của anh vẫn còn ở lại, để nhắc những thế hệ sau rằng: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ, tình yêu và cả sự hy sinh của biết bao con người.