Lời hứa không thành với đồng đội
“Gần 50 năm qua, tôi vẫn luôn day dứt vì không hoàn thành lời hứa với đồng đội trước lúc ngã xuống trong một trận đánh lớn diễn ra trên đất bạn...”. Sau lời tâm sự ấy, Đại tá, cựu chiến binh (CCB) Lê Anh Bút, nguyên cán bộ nghiên cứu Viện Khoa học Xã hội Nhân văn Quân sự (Bộ Quốc phòng), đã kể lại trận chiến phá tuyến phòng thủ Nam Tra mà ông từng tham gia.
Thế rồi, Khẩu đội trưởng ĐKZ Phan Tiến Giáo một mình vác nòng ĐKZ82 nặng hơn 70kg vượt đồi lên tận hàng rào để đồng đội bắn tung hỏa điểm, công sự địch; Khẩu đội trưởng cối 82mm Đặng Văn Tùng cùng hai chiến sĩ Lê Tiến Nhật, Vũ Thuần Nho lấy đạn pháo của địch bắn vào khu vực địch co cụm. Rồi xạ thủ Bùi Phan Hùng, sau khi bắn 8 quả đạn B41, không còn đủ sức cơ động, đồng đội đến lau những giọt máu rỉ ra từ tai và mũi của anh. Các điểm hỏa lực địch bị quân ta tiêu diệt, số sống sót co cụm lại góc đồi chống trả. Lực lượng bộ binh ta từ các hướng bao vây. Trong công sự, dưới giao thông hào, lính Vàng Pao gọi ra: “Lục nhom tha! Lục nhom tha!” (Con xin hàng! Con xin hàng!). Bộ đội ta vừa bắn vừa hô to: “Nhom bô tai! Nhom bô tai!” (Giơ tay lên! Giơ tay lên!). Gần 50 lính Vàng Pao bỏ súng, giơ tay đầu hàng.
Sau gần hai giờ chiến đấu ác liệt, Trung đoàn 165 đã làm chủ hoàn toàn tuyến phòng thủ Nam Tra. Tiểu đoàn bộ binh địch bị tiêu diệt, ta bắt sống gần 100 tù binh, trong đó có tên thiếu tá tiểu đoàn trưởng. Tối cùng ngày, đài BBC bình luận: “Rạng sáng nay, “con rồng xanh 312” đã phun lửa thiêu trụi tuyến phòng thủ Nam Tra của tướng phỉ Vàng Pao”.
Lời hứa không thực hiện được
18 giờ ngày 18-2-1972, trước giờ vào đánh chiếm sở chỉ huy Nam Tra, Trung đội trưởng Trương Mạnh Quyền cầm đôi dép tông sang hầm trú ẩn của Lê Anh Bút, nói: “Bút ơi! Nếu sống về được, nhờ mi đưa đôi dép cho mẹ tau đi nhé!”. Lê Anh Bút cầm đôi dép gói lại gọn gàng rồi bỏ vào ba lô. “Quê yên tâm! Nếu còn được trở về, tau nhất định sẽ đến nhà mẹ mi. Vào hang cọp, mi phải mưu trí và quyết đoán. Chúc quê bình an trở về!”. Hai người bạn chung chiến hào hút chung điếu thuốc lào rồi chia tay nhau.
Trương Mạnh Quyền quê gốc ở xã Sơn Thịnh, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh; bên kia bờ sông Ngàn Phố là nhà Lê Anh Bút. Hai người học cùng lớp ở Trường Đại học Giao thông đường thủy (nay là Trường Đại học Hàng hải Việt Nam). Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước diễn ra ác liệt, cả Quyền và Bút viết đơn xin nhập ngũ ra trận và cùng được biên chế vào Trung đoàn 165. Đại tá Lê Anh Bút bảo rằng, bố đẻ của Quyền là liệt sĩ chống Pháp nên Quyền thuộc diện được miễn nhập ngũ, nhưng anh vẫn tình nguyện xếp bút nghiên ra trận. Trương Mạnh Quyền là một người thông minh, nhanh nhẹn, đa năng và rất lì lợm. “Sau khi Quyền chỉ huy trung đội luồn sâu vào sở chỉ huy địch, tôi cùng đơn vị tiềm nhập áp sát hàng rào chờ thời gian nổ súng theo hiệp đồng tác chiến. Rừng Lào âm u, mây núi như một biển sương mù. Pháo địch bắn cầm canh như xé toang sự u ám, giá lạnh của rừng già Long Chẹng. Đến rạng sáng, nghe thông báo Quyền đã hy sinh, thi thể không còn nguyên vẹn, lòng tôi quặn thắt. Ngoài 25 tuổi nhưng Quyền chưa một lần nắm tay bạn gái!...”. Phút trải lòng của Đại tá Lê Anh Bút khiến chúng tôi không khỏi xúc động.
Khi chúng tôi hỏi về đôi dép tông, ông Bút tiếp mạch chuyện: “Một đêm tháng 6-1972, đơn vị vượt sông Ba Lòng vào bảo vệ làng Như Lệ, Tích Tường, phía tây nam Thành cổ Quảng Trị. Tôi để túi phao bơi ở bờ nam sông, trở lại bờ bắc đón số đồng đội chưa sang được. Một loạt pháo từ Cửa Việt bắn vào trúng túi phao bơi, trong đó có ba lô, đôi dép tông của Quyền gửi, kỷ vật thiêng liêng của người bạn ủy thác. Tôi đã không thực hiện được lời hứa! Cuối năm 1975, tôi được về phép thăm quê hương mới biết gia đình Quyền đã chuyển sang xã Hưng Tây, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Ngôi nhà tranh của gia đình anh đã có chủ mới. Họ cho biết, sau khi nhận được tin Quyền hy sinh, bà cụ lâm bệnh rồi từ trần. Người chị gái và hai con nhỏ đã theo chồng về quê ở miền Nam”.
