Lời hứa ngày trở về

Tôi nghe câu chuyện này từ một cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Sau bao nhiêu năm chiến tranh, ông bảo rằng điều theo ông lâu nhất không phải tiếng bom, không phải những cơn sốt rét Trường Sơn, mà là một lời hứa rất giản dị trong ngày rời quê nhập ngũ.

Đó là buổi sáng chuyến xe chở tân binh chuẩn bị lăn bánh.

Sương còn phủ mờ gốc đa đầu làng.

Người thân đứng kín ven đường.

Những chiếc khăn nâu, khăn trắng thấp thoáng trong màn sương.

Ông đã bước lên thùng xe, ba lô đeo sau lưng, bộ quân phục mới còn cứng nếp.

Đúng lúc ấy, mẹ gọi:

“Dinh!”

Ông quay xuống.

Bà không nói nhiều.

Chỉ nhìn con trai thật lâu rồi hỏi:

“Con có về với mẹ không?”

Câu hỏi ấy khiến ông nghẹn lại.

Một chàng trai hai mươi tuổi làm sao biết được chiến tranh sẽ dài bao lâu, bom đạn sẽ dữ dội thế nào, và ai sẽ còn ai mất.

Nhưng nhìn đôi mắt của mẹ, ông không thể im lặng.

Ông nói:

“Con hứa sẽ về.”

Chỉ một câu thôi.

Mẹ gật đầu, nước mắt rơi xuống mép khăn nâu.

Chiếc xe chuyển bánh.

Ông còn ngoái lại thấy mẹ đứng dưới gốc đa, nhỏ dần trong màn sương.

Cụ kể:

“Từ lúc ấy, lời hứa ấy ở trong lòng tôi suốt cả cuộc chiến.”

Những ngày đầu huấn luyện, mỗi khi mệt, ông lại nhớ đến câu nói với mẹ.

Vào Trường Sơn, lời hứa ấy càng trở nên thiêng liêng.

Trong những đêm mưa rừng lạnh buốt, ông tự nhủ: phải sống để về.

Khi sốt rét run người, ông nghĩ đến mẹ đang chờ.

Khi vượt suối lũ, ông nghĩ đến mái nhà tranh cuối làng.

Khi bom nổ bên ngầm đá, ông ôm chặt khẩu súng và tự nhắc mình chưa được phép nằm lại.

Cụ kể:

“Có lúc tôi không nghĩ đến chiến công, chỉ nghĩ đến lời hứa với mẹ.”

Đồng đội nhiều người cũng mang trong lòng những lời hứa như thế.

Có người hứa với vợ.

Có người hứa với em nhỏ.

Có người hứa sẽ về dựng lại căn nhà bị bom đánh.

Những lời hứa bình dị ấy đã nâng đỡ biết bao người lính đi qua những năm tháng khốc liệt.

Một đêm ở Trường Sơn, ông và Hòa ngồi tựa lưng vào ba lô nghe mưa rơi trên tấm tăng.

Hòa hỏi:

“Ông có hứa gì với nhà không?”

Ông đáp:

“Hứa sẽ về với mẹ.”

Hòa im lặng một lúc rồi nói:

“Tôi cũng hứa với mẹ tôi như thế.”

Hai người không nói thêm.

Tiếng mưa rừng rơi đều trong bóng tối.

Nhưng từ đêm ấy, họ hiểu rằng mỗi người đang mang theo một mái nhà và một người mẹ trên vai mình.

Rồi chiến tranh tiếp tục.

Có những người đã không thể giữ được lời hứa của mình.

Ngày nghe tin Tuấn không trở về, ông mở cuốn nhật ký và ngồi rất lâu.

Ông nghĩ đến mẹ Tuấn.

Nghĩ đến lời hứa mà người bạn cùng xóm có lẽ cũng đã từng nói dưới gốc đa đầu làng.

Cụ kể nhỏ:

“Lúc ấy tôi càng thấy mình phải sống.”

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi nghe tin miền Nam hoàn toàn giải phóng, giữa tiếng reo hò và những cái ôm nghẹn ngào, ông chợt nhớ đến mẹ trước tiên.

Ông nghĩ:

“Mình sắp giữ được lời hứa rồi.”

Nhưng phải nhiều tháng sau ông mới thật sự bước trên con đường làng trở về.

Chiều hôm ấy, mẹ đang nhặt rơm ngoài sân.

Ông đứng ngoài ngõ gọi khẽ:

“Mẹ!”

Bà quay lại.

Nhìn con trai vài giây rồi òa khóc.

Ông chạy đến ôm lấy mẹ.

Bà vừa khóc vừa nói:

“Con về thật rồi…”

Ông cũng khóc.

Trong giây phút ấy, ông nhớ lại buổi sáng dưới gốc đa năm nào.

Lời hứa của chàng trai hai mươi tuổi cuối cùng đã thành sự thật.

Nhiều năm sau, khi đã là một cựu binh tóc bạc, ông kể chuyện ấy cho các cháu nghe.

Đứa cháu hỏi:

“Ông có sợ không giữ được lời hứa không?”

Ông gật đầu:

“Sợ chứ.”

“Thế điều gì giúp ông cố gắng?”

Ông nhìn ra sân nơi hàng cau đang lay trong gió rồi đáp:

“Vì biết có người đang đợi mình.”

Tôi hỏi:

“Bây giờ nhìn lại, cụ thấy lời hứa ấy có ý nghĩa thế nào?”

Ông suy nghĩ rất lâu rồi nói:

“Ngày trẻ tôi tưởng lời hứa ấy chỉ dành cho mẹ.”

Ông dừng lại một chút.

“Sau này tôi hiểu nó còn là lời hứa với quê hương, với đồng đội đã không trở về và với chính bản thân mình rằng phải sống cho xứng đáng với những người đã hi sinh.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng trong chiến tranh có những mệnh lệnh được viết trên giấy, nhưng cũng có những mệnh lệnh được viết trong trái tim người lính.

Lời hứa ngày trở về vì thế không chỉ là câu chuyện của một chàng trai Quỳnh Lưu với mẹ mình. Đó là lời hứa của cả một thế hệ đã rời làng quê trong tiếng trống nhập ngũ, mang theo niềm tin giản dị rằng sau tất cả bom đạn, họ sẽ được trở lại mái nhà có người thân đang chờ đợi.

Và có lẽ, điều thiêng liêng nhất không phải là lời hứa được nói ra, mà là việc người lính đã mang nó qua suốt những năm Trường Sơn, qua mưa bom, sốt rét, đói khát và mất mát, để rồi một ngày đứng trước mẹ mình, lặng lẽ chứng minh rằng: