Lời kể của cựu TNXP Nguyễn Thị Lưu, quê xã Vân Bán

Tôi năm nay đã ngoài bảy mươi, bàn tay từng cầm xẻng tay cầm xà beng ngày nào giờ chỉ còn lại những đốt ngón cong cong vì gió rừng, mưa đá của tuyến lửa năm xưa. Nhưng mỗi khi tiếng trống hội vang lên ở đình làng Vân Bán, lòng tôi lại dội về những tháng ngày thanh xuân không thể nào quên – những năm tháng tôi khoác lên mình màu áo thanh niên xung phong, mở đường Trường Sơn phục vụ kháng chiến chống Mỹ.

Năm 1966, giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc. Khi xã phát động phong trào tòng quân – nhập ngũ – thanh niên xung phong, tôi xung phong ghi tên đầu tiên của khu. Tôi còn nhớ, mẹ tôi bối rối đến nỗi buổi tối hôm trước ngày lên đường cứ lật đi lật lại cái áo nâu bạc màu định gửi theo. Bố ngồi bên bếp lửa, chậm rãi bảo: “Con đi mở đường cho bộ đội, giữ lấy nước nhà. Nhà mình có con gái như thế là vinh dự.” Tôi cắn răng gật đầu, nhưng nước mắt chảy dài.

Tiểu đội tôi được biên chế về Đội 559, nhiệm vụ chính: mở đường, san lấp hố bom, tải đạn, tải gạo và bảo đảm thông tuyến. Trường Sơn lúc ấy không giống những bức ảnh rợp bóng cây bây giờ. Đó là bom, là đạn, là tiếng gầm rú của B-52, là những cơn mưa rừng trút xuống bất kể ngày đêm. Có những hôm vừa san xong một đoạn đường, máy bay Mỹ lại ập đến rải bom. Đất đá hất tung, nhiều bạn bị vùi lấp ngay trước mắt. Chúng tôi lại lao vào, tay không đào bới, gọi tên nhau trong tiếng khói bụi nghẹn ngào. Đêm đến, cả đội bật đèn dầu, chia nhau từng gói lương khô bé xíu. Chúng tôi gái trai mười tám đôi mươi, chẳng sợ gì, chỉ sợ đường tắc, xe hàng không kịp chi viện cho chiến trường.

Đó là tháng 3 năm 1968, mưa rừng tầm tã, đất đá từ taluy tràn xuống khiến một đoàn xe chở đạn bị mắc lại. Nếu không thông đường ngay, trời sáng ra Mỹ ném bom, đoàn xe sẽ thành biển lửa. Đội trưởng hô to: “Các đồng chí! Bằng mọi giá phải giải tỏa trước 3 giờ sáng!”. Chúng tôi dùng cuốc, xẻng, tay trần, đầu đội mưa, ánh đèn pin lập lòe như ma trơi. Tôi còn nhớ rõ bàn tay mình rách toạc vì bật đá, máu chảy hòa vào bùn. Gần 2 giờ sáng, khi đường đã gần thông, tiếng trực thăng Mỹ lại xuất hiện. Đội trưởng quát lớn: “Không ai được rời vị trí!”. Và thế là chúng tôi tiếp tục đào.
Bom nổ cách đó không xa, đất đá rơi lộp bộp trên mũ sắt. Nhưng kỳ lạ thay, không ai thấy sợ. Chỉ thấy lòng mình nóng rực vì nghĩ đến những đoàn xe đang chờ phía sau, nghĩ đến miền Nam ruột thịt đang cần từng thùng đạn, từng bao gạo.

3 giờ kém 10, đường mở xong. Tôi òa khóc khi chiếc xe đầu tiên lăn bánh, đèn pha rọi sáng cả vách núi. Người lái xe kéo cửa kính hét lên: “Các đồng chí TNXP Vân Bán giỏi quá! Chiến trường cảm ơn các em!”. Lúc ấy, tôi mới biết mình đã vượt qua giới hạn của chính mình.

Trong đội có cô bạn thân nhất của tôi – Lý, người cùng quê Cẩm Khê. Một đêm, khi đang băng qua suối tiếp tế cho trạm gác, Lý trượt ngã xuống dòng nước lũ. Chúng tôi chạy đi tìm suốt đêm nhưng không thể cứu được. Hôm chôn Lý dưới gốc một cây cổ thụ, tôi đặt lên ngực bạn chiếc khăn rằn duy nhất. Tôi thì thầm: “Mai này hòa bình, chúng mình về lại Vân Bán, cùng ngồi bên gốc đa đầu làng… Lý nhé.” Nhưng hòa bình trở lại, chỉ còn tôi trở về. Giọt nước mắt năm ấy đến giờ vẫn chưa bao giờ cạn.

Năm 1975, đất nước toàn thắng. Tôi trở lại Vân Bán, đôi chân vẫn quen bước theo nhịp hành quân, đôi mắt vẫn thỉnh thoảng giật mình vì tiếng sấm tưởng bom. Hàng chục năm trôi qua, tôi xây dựng gia đình, nuôi con lớn khôn. Nhưng cứ mỗi lần xã có buổi sinh hoạt truyền thống, tôi lại xin đứng lên kể chuyện. Không để được khen, mà để những thế hệ thanh niên hôm nay hiểu rằng: “Tự do – độc lập – hòa bình mà chúng ta đang sống được đánh đổi bằng mồ hôi, máu và tuổi xuân của biết bao người trẻ như chúng tôi.” Trường Sơn đã in dấu giày tôi, và tuổi mười tám của tôi đã gửi lại nơi ấy – nơi mà mỗi cơn gió thổi qua đều nhắc tôi rằng:
Một thời thanh niên Vân Bán cũng đã sống và chiến đấu rực rỡ như thế.