Lời kể của nhân chứng

Sau nhiều năm, câu chuyện về Cù Chính Lan vẫn được những người từng biết anh kể lại.

Trong một bài viết về những điều chưa biết về người anh hùng, các thành viên gia đình và những người từng cùng chiến đấu với Cù Chính Lan đã nhắc lại nhiều nét về con người anh: cần cù, chịu khó, thương đồng đội và luôn cố gắng trong công việc.

Một người từng biết anh kể rằng, điều gây ấn tượng không phải lúc nào cũng là những khoảnh khắc đặc biệt. Có những ngày bình thường, Cù Chính Lan vẫn lặng lẽ làm việc, học tập và rèn luyện như mọi người.

Anh không thích nói nhiều về bản thân.

Khi được hỏi vì sao luôn cố gắng như vậy, anh chỉ có thể trả lời bằng những điều rất giản dị:

— Việc của mình thì phải làm cho tốt. Anh em còn đang cùng nhau cố gắng.

Những người đồng đội nhớ nhất ở anh chính là sự gần gũi ấy.

Trong một lần trận địa gặp khó khăn, theo các tư liệu hồi ức, Cù Chính Lan đã ở lại phía sau hỗ trợ đơn vị rút lui rồi quay lại tìm những người bị thương và đưa ba đồng đội trở về an toàn.

Một người từng kể lại câu chuyện ấy có thể đã nhớ về anh không phải bằng những lời thật lớn lao, mà bằng một hình ảnh rất giản dị:

Một người lính quay lại khi những người khác đã đi trước.

Đó là điều khiến đồng đội tin tưởng.

Sau này, khi nhắc đến trận Giang Mỗ tháng 12 năm 1951, nhiều tư liệu cũng ghi nhận chiến công của Cù Chính Lan và sự lan tỏa của tấm gương ấy trong quân đội.

Nhưng những người kể chuyện thường nhấn mạnh một điều:

Đằng sau người anh hùng của một trận đánh là một người thanh niên đã sống những năm tháng rất bình dị.

Anh từng là người con của một gia đình nghèo ở Quỳnh Đôi.

Từng trải qua những ngày thiếu thốn.

Từng học cách chịu khó từ cuộc sống lao động.

Rồi khi vào quân ngũ, những phẩm chất ấy tiếp tục được rèn luyện thành tinh thần trách nhiệm và tình đồng đội.

Một nhân chứng trong câu chuyện có thể nói với người nghe:

“Muốn hiểu Cù Chính Lan, đừng chỉ nhìn vào một chiến công. Hãy nhìn cả cách anh sống với đồng đội.”

Câu nói ấy khiến người nghe lặng đi.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những khoảnh khắc lớn.

Nó còn được tạo nên từ những ngày bình thường: một người lính chịu khó hơn một chút, giúp bạn mình thêm một chút, nhận phần khó hơn và không bỏ mặc đồng đội.

Nhiều năm sau, khi những người từng biết Cù Chính Lan đã già, ký ức về anh vẫn còn được kể lại trong gia đình và quê hương. Các thành viên gia đình từng kể về lễ truy điệu anh tại quê nhà năm 1952, cho thấy ký ức về người chiến sĩ trẻ đã trở thành một phần sâu đậm trong đời sống của gia đình và quê hương Quỳnh Đôi.

Và có lẽ lời kể của nhân chứng đáng nhớ nhất không phải là lời ca ngợi.

Đó là một lời nhắc giản dị:

Hãy nhớ người anh hùng như một con người trước khi nhớ đến chiến công của anh — một người con, một người đồng đội và một người lính trẻ đã sống trọn trách nhiệm với những người bên cạnh mình.