Lời kể từ Tày Li Rừng Lào: "Cứ đi là đi, hết mình mà đi."

Đoàn viên: Cháu chào cô ạ! Cháu rất vinh hạnh được ngồi đây để lắng nghe những câu chuyện thời hoa lửa của cô. Cô ơi, ngày ấy hoàn cảnh nào đã đưa một cô gái trẻ quyết tâm bước vào hàng ngũ TNXP, thưa cô?

Cô Sơn: Cô chào Trọng và các bạn đoàn viên, chào những người bạn trẻ mang chiếc huy hiệu Đoàn trên ngực áo. Nhìn cháu, cô lại nhớ mình ngày xưa. Ở nhà, cô đã làm hợp tác xã, được đi học lớp đối tượng Đảng rồi đấy. Nhưng ông già (bố cô) lúc đầu không cho đi. Ông cụ bảo: "Nhà nghèo, một người tham gia thôi, còn để nó ở nhà lo làm sản xuất". Lúc đó cô đâu biết ông già cũng là Đảng viên! Nhưng cô thì quyết tâm đi bằng được. Thấy cô kiên quyết quá, các chị Đảng viên ở quê mới bảo: "Chúng tôi tin tưởng cô, cô đi cô phấn đấu được". Thế là cô đi. Tuổi trẻ ngày đó cháu ạ, không có ngại cái gì hết, khó mấy cũng làm, có khi con trai làm không được mà con gái vẫn tự làm được!

Đoàn viên: Dạ, cháu nghe nói ngày xưa việc xét duyệt vào Đảng, vào Đoàn ở chiến trường vô cùng nghiêm ngặt, khác xa bây giờ phải không cô?

Cô Sơn: Nghiêm lắm cháu ơi! Bây giờ các cháu tham gia phong trào, hoạt động tốt là được xét. Còn ngày xưa là xem xét toàn diện, lý lịch gia đình phải ba đời rõ ràng: từ ông bà, bố mẹ đến cô dì chú bác. Rồi ra chiến trường phải phấn đấu, anh dũng, xem có chiến tích gì không, có khả năng quản lý, chỉ huy đồng đội không. Cô đi năm 1965, đến năm 1966 là được kết nạp Đảng, năm 1967 thì chính thức. Nhưng để được công nhận chính thức cũng là cả một quá trình thử thách, bị giữ lại, xem xét kỹ lưỡng từng chút một.

"Sốt rét thì hai đứa chung một giường, cô phải nén lại để bạn ngủ..."

Đoàn viên: Giai đoạn từ năm 1966 đến 1969, đơn vị của cô sang Thượng Lào để mở đường. Cô có thể chia sẻ về những gian khổ nơi rừng thiêng nước độc ngày ấy không, đặc biệt là căn bệnh sốt rét rừng đáng sợ?

null

Cô Sơn: Ôi, bên Lào thì ban ngày máy bay Mỹ bắn phá ác liệt lắm, nên tụi cô toàn phải làm đêm. Thời tiết cuối năm thì rét buốt. Mà cháu biết không, ra mặt đường toàn con gái thôi! Mấy ông con trai nhiều khi trốn việc, cứ báo cáo bệnh, ốm là nghỉ. Con gái tụi cô dẻo dai lắm, cứ bám mặt đường mà làm.

Còn nói về sốt rét, đó là nỗi ám ảnh. Người chết vì sốt rét ác tính còn nhiều hơn chết vì bom đạn cháu ạ. Cô cũng bị sốt rét một trận thập tử nhất sinh vào mùa xuân năm 1968, người còn da bọc xương, suýt chết ở bệnh viện tỉnh.

Đoàn viên: Trong hoàn cảnh thiếu thốn giữa rừng sâu, khi đồng đội bị sốt rét hành hạ, mọi người đã đùm bọc nhau như thế nào ạ?

Cô Sơn: Lúc đó làm gì có chăn chiếu tử tế, chỉ có chiếc chăn chiến dụng rất mỏng. Cô bị sốt rét phải nằm chung một giường để đắp chung chăn cho ấm. Cô nhớ mãi, những lúc cô ở nhà, còn các bạn đi làm về mệt mỏi, vào nằm bên cạnh. Cô bị lên cơn sốt, người run bần bật, nhưng cô phải nén lại, cố gắng chịu đựng không dám đụng đậy, không dám làm rung giường để bạn mình được ngủ, có sức ban ngày còn đi làm. Thương đồng đội lắm cháu ơi! Mình nén cái rét, cái run của mình lại để nhường sự bình yên cho bạn.

Đến lúc cô bị nặng quá, đồng đội phải khiêng võng đi bệnh viện cách đơn vị 20 cây số. Đường rừng dốc, cây sậy cào rách hết tay chân, máu me rách hết bàn tay vì bám dây leo đi rừng. Vừa nằm lên cáng thì máy bay đến bỏ bom, lại phải khênh chạy ngược xuống dốc mười mấy cây nữa. Đến trạm xá, ai cũng tưởng cô chết rồi, cứ chốc chốc lại gọi: "Sơn ơi, còn sống không?". May mắn là cô được truyền nước biển cấp cứu cả đêm rồi qua khỏi.

Tiếng hát át tiếng bom và lý tưởng thanh xuân

Đoàn viên: Gian khổ, lồng lộn giữa sống và chết như vậy, điều gì đã giữ vững tinh thần cho cô và các chiến sĩ TNXP thời bấy giờ?

Cô Sơn: Là tinh thần "tiếng hát át tiếng bom" đó cháu! Tụi cô vừa làm, vừa lao động, vừa văn nghệ. Đêm xuống, quả đồi này hò hẹn, quả đồi kia đối đáp, tiếng hò tiếng hát nó ứng hỏi vang vọng cả núi rừng, vui lắm! Không có cái áp lực nào làm tụi cô chùn bước được.

Ngày đó đi cách mạng, tụi cô vô tư lắm, chỉ biết đi là đi, làm sao đánh thắng, làm sao mở đường, bắc cầu cho thật tốt thôi. Chứ chẳng ai nghĩ sau này về được hưởng chế độ gì đâu. Nếu mà tính toán trước, chắc người ta giành nhau đi rồi. Cô còn nhớ, lúc ở chiến trường, cô còn tuyên bố thẳng thắn với mấy anh con trai: "Tôi mà còn là TNXP, không bao giờ tôi lấy chồng! Tôi mà lấy chồng, lỡ tôi chết thì con để ai nuôi? Thà rằng chết một mình dễ hơn!". Mãi đến năm 27, 28 tuổi, khi chuyển ngành về địa phương cô mới nghĩ đến chuyện lập gia đình. Rồi vào nam theo ổng.

Đoàn viên: Thật là một tinh thần sắt đá và đáng khâm phục! Thay mặt thế hệ trẻ hôm nay, cháu xin cảm ơn cô về buổi trò chuyện đầy xúc động này. Những lời chia sẻ của cô là ngọn đuốc thắp sáng thêm lý tưởng cho đoàn viên, thanh niên chúng cháu.

Cô Sơn: Cảm ơn cháu. Cô chỉ muốn nhắn nhủ các cháu rằng: Thanh xuân của cô vô tư lắm, cứ hết mình vì Tổ quốc. Các cháu hôm nay có điều kiện hơn, hãy sống sao cho xứng đáng với những dặm đường máu và hoa mà thế hệ trước đã đi qua.