Lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa
Giữa tháng 8 năm 1945, Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng và Việt Minh thúc đẩy toàn dân đứng lên giành chính quyền. Lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa được truyền đi trong bối cảnh Nhật sắp đầu hàng Đồng minh. Từ căn cứ Việt Bắc, mệnh lệnh khởi nghĩa hướng tới các địa phương trên cả nước.
Tháng 8 năm 1945, tình hình thế giới thay đổi từng ngày. Sau khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản và tiến công quân Nhật tại Mãn Châu, chính phủ Nhật tuyên bố chấp nhận đầu hàng Đồng minh ngày 15 tháng 8 năm 1945. Tại Đông Dương, bộ máy thống trị Nhật Bản rơi vào tình trạng khủng hoảng.
Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo cách mạng nhận thấy đây là thời cơ hiếm có. Nhiều năm vận động, tổ chức và chuẩn bị đã tạo ra cơ sở để phát động một cuộc tổng khởi nghĩa. Nhưng nếu chậm trễ, thời cơ có thể trôi qua, trong khi quân đội nước ngoài sắp tiến vào Đông Dương theo những thỏa thuận quốc tế sau chiến tranh.
Tại Tân Trào, chủ trương tổng khởi nghĩa được xác định rõ ràng. Ngày 13 đến 15 tháng 8, Hội nghị toàn quốc của Đảng quyết định phát động khởi nghĩa giành chính quyền. Tiếp đó, Quốc dân Đại hội ngày 16 và 17 tháng 8 tán thành chủ trương ấy và thành lập Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh đứng đầu.
Trong những ngày quyết định ấy, Hồ Chí Minh kêu gọi đồng bào cả nước đứng lên giành chính quyền. Tinh thần của lời kêu gọi là hành động nhanh chóng, đoàn kết và chủ động. Không thể chỉ chờ tin Nhật đầu hàng rồi để bộ máy cũ tiếp tục tồn tại; nhân dân cần trực tiếp giành lấy quyền làm chủ tại địa phương mình.
Các cán bộ Việt Minh nhận nhiệm vụ, trở về những tỉnh, thành và làng xã để tổ chức khởi nghĩa. Ở nhiều nơi, quần chúng tập hợp thành đoàn, mang cờ và biểu ngữ đến các cơ quan chính quyền. Các đội tự vệ phối hợp bảo vệ lực lượng, giữ trật tự và hỗ trợ việc tiếp quản.
Cuộc khởi nghĩa không diễn ra hoàn toàn giống nhau ở mọi địa phương. Có nơi chính quyền được chuyển giao nhanh chóng, có nơi phải đối mặt với sự chống cự hoặc tình hình phức tạp. Nhưng điểm chung là phong trào đã chuyển từ chuẩn bị sang hành động trên quy mô cả nước.
Hồ Chí Minh ở Tân Trào tiếp tục theo dõi tình hình và chỉ đạo. Mỗi tin tức từ địa phương gửi về đều có ý nghĩa đối với việc đánh giá diễn biến. Các cán bộ phải vừa hành động quyết đoán, vừa giữ liên lạc để phối hợp với nhau.
Những ngày ấy, tin Nhật đầu hàng truyền qua các phố, các làng, từ những cuộc gặp gỡ bí mật đến những cuộc mít tinh đông người. Những lá cờ đỏ sao vàng xuất hiện ngày càng nhiều. Cánh cửa của một thời kỳ cũ đang mở ra, còn nhân dân Việt Nam bước tới với quyết tâm tự mình giành chính quyền.
