LỜI KHƯỚC TỪ TRÊN ĐOẠN ĐẦU ĐÀI
Câu chuyện về vị Nguyên soái Cần Vương Mai Xuân Thưởng, người đã dùng máu đào để viết nên bản hùng ca về lòng trung quân ái quốc. Dù kẻ thù dùng mọi thủ đoạn từ mua chuộc đến uy hiếp người thân, ông vẫn giữ vững khí tiết "thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc", để lại nỗi khiếp đảm cho quân thù và niềm tự hào vô hạn cho hậu thế.
Trong những buổi họp mặt dòng họ tại từ đường làng Phú Lạc, cụ Biệt thường say sưa kể về vị tổ tiên oai hùng của mình với một giọng đầy thành kính. Cụ kể rằng, Mai Xuân Thưởng không chỉ là một cử nhân văn chương mà còn là một thiên tài quân sự bẩm sinh. Khi phong trào Cần Vương bùng nổ, ông đã tập hợp hàng ngàn nghĩa sĩ, lập căn cứ tại đèo Lộc Động, khiến quân Pháp nhiều phen bạt vía.
"Điều khiến thực dân Pháp sợ nhất ở cụ không chỉ là tài điều binh," cụ Biệt xúc động nói, "mà là tinh thần thép không thể lay chuyển." Sau khi phong trào bị đàn áp khốc liệt, quân Pháp đã bắt giam mẹ của ông và tàn sát dân lành để buộc ông lộ diện. Không muốn vì mình mà mẹ già và dân chúng phải khổ cực, Mai Xuân Thưởng đã hiên ngang ra nộp mình tại Gò Chàm.
Cụ Biệt kể tiếp về khoảnh khắc định mệnh: "Khi bị bắt, giặc Pháp đã dùng đủ mọi danh lợi, chức tước cao sang để chiêu dụ cụ quay sang làm việc cho chúng. Tên tướng Pháp còn hứa sẽ tha chết và trọng dụng nếu cụ đồng ý kêu gọi nghĩa quân đầu hàng. Nhưng cụ chỉ mỉm cười khinh bỉ, dõng dạc đáp rằng: 'Chết thì chết, chứ không bao giờ hàng!'."
Trước lúc bước lên đoạn đầu đài vào ngày 15/4 năm Đinh Hợi (1887), Mai Xuân Thưởng vẫn vô cùng bình thản. Ông yêu cầu được tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo mới, rồi ngâm một bài thơ tuyệt mệnh với khí thế ngút trời trước khi thanh gươm của kẻ thù hạ xuống.
Cụ Biệt nheo mắt nhìn lên bức đại tự trong từ đường, giọng trầm xuống: "Cụ mất khi mới 28 tuổi, cái tuổi đẹp nhất đời người. Nhưng với chúng tôi, cụ chưa bao giờ mất đi. Máu của cụ đã thấm vào đất này, để mỗi khi nhắc đến tên Mai Xuân Thưởng, người dân Bình Định lại thấy lòng mình rực cháy ngọn lửa của thời hoa lửa năm xưa."
