Lời thề bên sông Hoá và con voi chiến
Vào mùa xuân năm 1288, không khí Đại Việt chìm trong căng thẳng tột cùng. Hạm đội quân Nguyên do Ô Mã Nhi chỉ huy đang cuồn cuộn tiến vào, quyết trả thù cho thất bại năm xưa. Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo trên lưng con voi chiến dũng mãnh, dẫn dắt hàng vạn quân sĩ vượt qua vùng đất A Sào (nay thuộc Thái Bình) để tiến về phía sông Bạch Đằng, chuẩn bị cho trận quyết chiến chiến lược định đoạt vận mệnh dân tộc.
Con voi chiến ấy không chỉ là phương tiện di chuyển, mà là một vị chiến hữu tri kỷ đã cùng ông xông pha qua hàng trăm trận mạc, hứng chịu bao tên rơi đạn nát để bảo vệ chủ tướng. Nhưng khi đoàn quân tiến đến bờ sông Hóa, một sự cố đau lòng đã xảy ra. Bờ sông lầy lội với lớp bùn sâu hoắm do mưa xuân đã nuốt chửng chân voi. Càng vùng vẫy, thân hình đồ sộ của con vật càng bị lún sâu xuống lòng bùn khoáng.
Quân sĩ hoảng hốt vội vã dùng dây thừng, gánh tre, hò reo cùng nhau kéo nhưng vô hiệu. Con voi chiến dũng mãnh ngày nào giờ đây đành bất lực trước dòng sông quánh đặc bùn lầy. Tiếng cồng lệnh hành quân thúc giục phía sau ngày một dồn dập, quân cơ như lửa đốt, từng phút chậm trễ đều có thể trả giá bằng máu của hàng vạn đồng bào.
Đứng trên bờ, nhìn vị chiến hữu trung thành đang chìm dần, lòng Trần Hưng Đạo đau như cắt. Con voi dường như cũng hiểu được tình thế ngặt nghèo của chủ nhân. Nó ngừng vùng vẫy, đôi mắt to tròn rơm rớm nước mắt, cất lên những tiếng rống trầm đục, như giục chủ tướng hãy bỏ lại mình để kịp giờ ra trận.
Hiểu rằng không thể vì một con voi mà làm hỏng đại sự quốc gia, Trần Hưng Đạo nén đau thương, bước đến sát mép bùn, xoa đầu vị chiến hữu lần cuối. Rồi ông tuốt phắt thanh gươm tuệ bảo, hướng thẳng mũi kiếm xuống dòng nước xiết của sông Hóa, dõng dạc thề lớn giữa đất trời:
"Trận này không phá xong giặc Nguyên, quyết không trở lại sông này nữa!"
Lời thề thép ấy âm vang khắp hai bờ sông Hóa, cuồn cuộn theo từng làn sóng, chạm đến trái tim của hàng vạn binh sĩ. Nhìn giọt nước mắt của vị chủ tướng và sự hi sinh của con voi chiến, lòng căm thù giặc và ý chí quyết tử của toàn quân như ngọn lửa bùng cháy dữ dội. Họ nén đau thương, dậm chân rầm rộ tiến bước về hướng Bạch Đằng Giang.
Không phụ lời thề sông Hóa, chỉ một thời gian ngắn sau, trận địa cọc gỗ trên sông Bạch Đằng đã vây hãm và đánh tan tành toàn bộ hạm đội giặc Nguyên, bắt sống tướng Ô Mã Nhi, quét sạch bóng dáng kẻ thù khỏi bờ cõi. Chiến thắng trở về, Hưng Đạo Đại Vương đã giữ đúng lời hề năm xưa, quay lại bến sông Hóa làm lễ tạ ơn và lập đền thờ cho người chiến hữu trung trinh đã ngã xuống trước giờ quyết chiến.
