ĐÊM QUYẾT TỬ BẢO VỆ THỦ ĐÔ VÀ LỜI THỀ NGÕ TRẠM
Năm 1928, tại kinh đô ánh sáng Paris, một chàng thanh niên người Việt bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Y khoa xuất sắc. Luận án mang một đề tài đầy trăn trở: "Nghiên cứu y học xã hội về tử vong của trẻ sơ sinh Việt Nam". Người thanh niên ấy là Nguyễn Văn Luyện, một trí thức yêu nước sinh ra từ mảnh đất Bắc Ninh. Giữa vinh hoa phú quý nơi trời Tây dang tay đón đợi, ông chọn một lối đi riêng: Trở về lội bùn, lội nước cùng đồng bào nghèo đói quê hương.
Người thầy thuốc của nhân dân nghèo
Trở về Hà Nội, vị bác sĩ trẻ từ chối mức lương bổng hậu hĩnh của chính quyền thực dân Pháp. Ông quyết định mở một bệnh viện tư tại số 167 phố Phùng Hưng, mà người dân Thủ đô thời bấy giờ vẫn trìu mến gọi bằng cái tên: "Nhã thương Ngõ Trạm".
Đó là bệnh viện tư đầu tiên mở cửa miễn phí cho người nghèo. Giữa những năm tháng lầm than, bất kể ngày đêm, hễ có người bệnh rách rưới gõ cửa, bác sĩ Luyện đều tự tay thăm khám, bốc thuốc mà không lấy một xu. Nhận thấy y học chỉ cứu được từng người, ông lấn sân sang làm báo, sáng lập tờ Tin Mới với mục đích truyền bá kiến thức vệ sinh thường thức và kín đáo nhen nhóm lòng yêu nước trong quần chúng.
Khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, rũ bỏ chiếc áo blouse trắng thuần túy, ông hòa mình vào dòng thác tự do. Bác sĩ Luyện trở thành Ủy viên Trung ương Đảng Dân chủ Việt Nam. Trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 6/1/1946, ông vinh dự được đồng bào bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa I của Thủ đô Hà Nội. Trân trọng tài năng và đức độ của ông, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân mời ông vào Ban Cố vấn Chính phủ.
Khói lửa đêm đông mười chín tháng mười hai
Mùa đông năm 1946, bầu trời Hà Nội đặc quánh mùi thuốc súng. Thực dân Pháp bội ước, lồng lộn gây hấn. Đứng trước huyết chiến, Trung ương Đảng và Chính phủ tổ chức sơ tán các nhân sĩ, trí thức lên chiến khu Việt Bắc để bảo toàn lực lượng. Xe của Chính phủ đã đỗ trước cửa nhà ông tại số 65 phố Lý Thường Kiệt.
Nhưng vị bác sĩ 48 tuổi đã lắc đầu từ chối. Ông điềm tĩnh nói với cán bộ chiến khu: “Tôi là đại biểu của nhân dân Hà Nội, nhân dân ở lại chiến đấu, tôi không thể bỏ đi.”
Đêm 19/12/1946, Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Bác Hồ vang lên qua đài phát thanh. Đèn thành phố phụt tắt, pháo từ pháo đài Láng nổ rền trời báo hiệu cuộc chiến sinh tử bắt đầu. Căn nhà 65 Lý Thường Kiệt của gia đình bác sĩ trở thành một pháo đài tiền tiêu. Không còn ống nghe bệnh hay dao mổ, ba cha con bác sĩ Nguyễn Văn Luyện tay cầm chắc súng, sát cánh cùng các chiến sĩ Tự vệ Thủ đô.
Binh lính Pháp với vũ khí tối tân, xe bọc thép bao vây, điên cuồng nã đạn vào căn nhà. Từ bên trong, những loạt đạn đanh thép của ba cha con bắn trả quyết liệt, bẻ gãy nhiều đợt tiến công của địch, giữ vững trận địa suốt nhiều giờ liền để các lực lượng của ta kịp thời rút lui an toàn.
Khúc tráng ca bất tử
Giữa cơn mưa bom bão đạn của đêm đầu tiên toàn quốc kháng chiến ấy, pháo đài 65 Lý Thường Kiệt bị trúng hỏa lực hạng nặng. Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện cùng hai người con trai yêu quý – những chiến sĩ tự vệ kiên cường – đã anh dũng ngã xuống ngay trên mảnh đất Thủ đô thân yêu. Chỉ trong một đêm định mệnh, những người đàn ông trụ cột của gia đình ông đã hiến dâng xương máu cho nền độc lập dân tộc.
Họ ngã xuống khi tuổi đời còn phơi phới, khi sự nghiệp y học đang ở độ chín muồi. Nhưng cái chết của ba cha con người đại biểu nhân dân đã hóa thành bất tử, hòa vào linh hồn sông núi, viết nên khúc tráng ca rực lửa về một thế hệ trí thức "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".
Năm 1953, Tổ quốc ghi công, truy tặng ông danh hiệu Liệt sĩ và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Câu chuyện về bác sĩ Nguyễn Văn Luyện và "Nhà thương Ngõ Trạm" vẫn mãi là đốm lửa rực sáng trong dòng chảy lịch sử, biểu tượng oai hùng của lòng yêu nước và nhân cách cao đẹp của người thầy thuốc Việt Nam.
