Người Học Trò Xuất Sắc và Trọn Đời Tận Hiến

Trong lịch sử hiện đại của dân tộc Việt Nam, hiếm có chính khách nào giữ trọng trách đứng đầu Chính phủ lâu dài và bền bỉ như Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Hơn ba mươi năm trên cương vị Thủ tướng Chính phủ (1955–1987), ông đã cùng các đồng chí lãnh đạo chèo lái đất nước qua những năm tháng cam go nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, rồi bước vào thời kỳ tái thiết gian nan sau ngày hòa bình thống nhất.

Dấu ấn vĩ đại đầu tiên của ông khắc sâu trên vũ đài quốc tế tại Hội nghị Genève năm 1954. Với tư cách là Trưởng đoàn đại biểu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông bước vào bàn đàm phán với tư thế của một dân tộc vừa làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy. Giữa vòng vây của các cường quốc với những toan tính ngoại giao phức tạp, nhà ngoại giao Phạm Văn Đồng đã thể hiện bản lĩnh kiên định, sắc sảo nhưng vô cùng linh hoạt. Từng lời tuyên bố đanh thép của ông về quyền độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ đã buộc các nước lớn phải ký kết Hiệp định, chính thức chấm dứt sự đô hộ của thực dân Pháp tại Đông Dương.

Khi bước sang giai đoạn cả nước dồn sức kháng chiến chống Mỹ, Thủ tướng Phạm Văn Đồng chính là "tổng công trình sư" của hậu phương lớn miền Bắc. Ông ngày đêm trăn trở tổ chức sản xuất dưới làn mưa bom bão đạn, vừa bảo đảm đời sống cho hàng chục triệu người dân, vừa huy động tối đa sức người, sức của chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam. Dù ở hầm trú ẩn hay nơi sơ tán vùng núi rừng, phong thái làm việc của ông luôn toát lên vẻ điềm tĩnh, khoa học và một niềm tin tất thắng mãnh liệt.

Không chỉ là một nhà lãnh đạo chính trị tài ba, ông còn là một nhà văn hóa lớn, người luôn dành tâm huyết đặc biệt cho sự nghiệp giáo dục và ngôn ngữ nước nhà. Suốt cuộc đời, ông trăn trở về việc "giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt" và kiên trì quan điểm: "Giáo dục là quốc sách hàng đầu". Ông yêu cầu người thầy phải ra thầy, người trò phải ra trò, và việc học phải gắn liền với xây dựng nhân cách, phụng sự đồng bào.

Nhưng có lẽ, điều khiến hình ảnh "Bác Tô" đọng lại sâu đậm nhất trong trái tim hàng triệu người dân chính là lối sống giản dị, liêm khiết đến tận cùng. Là người học trò xuất sắc, người bạn chiến đấu gần gũi sống cùng nhà với Bác Hồ trong Phủ Chủ tịch suốt mấy mươi năm, ông thấm nhuần trọn vẹn tư tưởng chí công vô tư của Người. Suốt cuộc đời nắm giữ cương vị cao nhất của bộ máy hành pháp, ông không màng danh lợi, không mưu cầu tư lợi cho bản thân hay gia đình. Gian phòng làm việc của ông đơn sơ với chiếc bàn gỗ mộc mạc, những giá sách chật kín tài liệu và một chiếc quạt tai voi cũ kỹ.

Những năm tháng cuối đời, khi đôi mắt đã mờ dần, ông vẫn không ngừng suy nghĩ về vận mệnh dân tộc, vẫn trăn trở từng trang viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và con đường đổi mới của đất nước. Cuộc đời của Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là một tấm gương sáng ngời về đức độ, tài năng và sự tận tụy — một nhân cách lớn đã hòa tan trọn vẹn cuộc đời mình vào dòng chảy hào hùng của lịch sử dân tộc.