LỜI THỀ "SỐNG THÀNH TƯỚNG TỬ THÀNH THẦN" BẤT TỬ

Từ bỏ chốn quan trường nhung lụa khi giang sơn chao đảo, ông giơ cao ngọn cờ Cần Vương, lấy vùng núi rừng Hương Khê hiểm trở làm đại bản doanh. Dưới sự lãnh đạo trí dũng của ông cùng tướng tài Cao Thắng, cuộc khởi nghĩa Hương Khê không chỉ dừng lại ở lòng dũng cảm, mà đã vươn lên tầm cao của nghệ thuật quân sự: tự chế tạo súng đạn theo mẫu phương Tây, xây dựng 15 đồn trung tâm liên hoàn và triển khai chiến thuật du kích biến ảo khiến quan quân Pháp chìm trong sợ hãi.

Trước một Phan Đình Phùng kiên trung bất khuất, kẻ thù đã dùng những thủ đoạn tàn độc và đớn hẹp nhất. Chúng quật quật mồ mả tổ tiên ông ở Lạc Yên, bắt giữ toàn bộ người thân hòng ép ông buông súng. Nhưng đứng trước núi xương sông máu của nhân dân, ông thẳng thắn đáp trả kẻ chiêu hồi bằng câu nói làm quặng đau lòng người nhưng rực sáng chí khí: "Từ ngày tôi cùng chư huynh đệ dấy binh Cần Vương, tôi đã coi bản thân và gia đình như đã chết!". Với ông, mồ mả của toàn thể nhân dân Đại Việt đang bị giặc xéo dày mới là ngôi mồ lớn nhất cần phải bảo vệ.

Trận Vụ Quang lừng lẫy năm 1894 với chiến thuật "be bờ xả nước" chặn đánh quân Pháp đã minh chứng cho tài thao lược xuất thần của ông. Dẫu vậy, bão táp gian khổ, sự bao vây cấm vận nghiệt giã cùng bệnh kiết lỵ hiểm nghèo nơi núi sâu đã quật ngã vị chủ tướng vào ngày 28 tháng 12 năm 1895.

Sự hy sinh của Phan Đình Phùng là hồi chuông khép lại một chương lịch sử Cần Vương bi tráng. Dù kẻ thù tàn nhẫn đốt thi thể ông thành tro hòng tiêu diệt một huyền thoại, nhưng tro bụi ấy đã hòa vào gió núi Vụ Quang, hóa thành khí linh sông núi. Tấm lòng son sắt và khí tiết bất quật của Phan Đình Phùng mãi mãi là ngọn đại ngàn ngạo nghễ, khắc ghi muôn đời trong thiên sử thi yêu nước của dân tộc Việt Nam.