Lời thề trong Nhà đày Buôn Ma Thuột

Khi trở lại Nhà đày Buôn Ma Thuột, bà Phạm Thị Mai, bà Phạm Thị Ngọc và ông Nguyễn Văn Đức không chỉ trở lại một di tích lịch sử. Họ trở lại nơi tuổi trẻ của mình từng bị trói, bị đánh, bị tra tấn, nhưng cũng là nơi ý chí của họ được thử thách đến tận cùng.

Tháng 5 năm 1969, bà Phạm Thị Mai bị bắt khi đang tham gia du kích, làm nhiệm vụ bảo vệ làng, tiếp tế lương thực, thực phẩm cho lực lượng cách mạng nằm vùng. Khi bị đưa vào Nhà đày Buôn Ma Thuột, bà mới ở tuổi đôi mươi. Địch nghi bà là người của cách mạng nên dùng đủ cực hình để khai thác thông tin. Ngay lúc vừa nhập trại, chúng đã đánh vào mười đầu ngón tay bằng thước bảng, làm các đầu ngón tay bầm tím, đau buốt đến tận óc.

Những ngày sau, chúng tiếp tục tra tấn bằng điện, bắt ngồi trên ghế cao, kẹp điện vào đầu ngón tay rồi cho dòng điện giật mạnh dần đến khi tù nhân rơi xuống, bất tỉnh. Có hình thức tra tấn còn kinh hoàng hơn: chúng đổ xà phòng vào thùng phuy đầy nước, quậy nổi bọt trắng rồi treo ngược người tù, nhúng xuống đến ngạt thở. Trong 12 ngày đêm, bà Mai trải qua những đòn tra tấn ấy. Nhưng điều địch muốn nhất là lời khai thì chúng không lấy được.

Ở bên ngoài, người em ruột của bà là Phạm Thị Ngọc tiếp tục thay chị làm nhiệm vụ. Bà Ngọc cùng mẹ là bà Nguyễn Thị Tiết tiếp tế, chuyển thông tin liên lạc cho cách mạng. Tháng 6 năm 1970, trong một lần vận chuyển lương thực, thực phẩm, mẹ con bà bị địch phát hiện. Người mẹ hy sinh tại chỗ, còn bà Ngọc bị bắt, đưa vào Nhà đày. Nỗi đau mất mẹ ngay trước mắt không làm bà khuất phục. Trái lại, nó biến thành sức mạnh để bà chịu đựng đòn roi.

Bà Ngọc cũng bị tra tấn bằng những hình thức tàn khốc như chị mình. Địch bỏ đói tù nhân, mỗi ngày chỉ cho một bát cơm vơi và một hạt muối. Cái đói, cái đau, sự cô độc trong ngục tối cộng với nỗi nhớ mẹ có thể làm con người gục ngã. Nhưng bà không khai. Trong lòng bà chỉ có một ý nghĩ: mẹ đã hy sinh, chị đã chịu đựng, mình không thể phản bội cơ sở, không thể để đồng đội bị lộ.

Ông Nguyễn Văn Đức, khi bị bắt, mới khoảng 15 tuổi. Ông bị bắt cùng dịp với bà Phạm Thị Mai. Dù còn rất trẻ, ông cùng bà Mai và hai đồng đội khác đã ra ám hiệu, thề trung thành, tuyệt đối không khai báo dù phải đánh đổi bằng mạng sống. Với một thiếu niên 15 tuổi, lời thề ấy không phải khẩu hiệu. Đó là ranh giới giữa sống và chết, giữa chịu đau một mình và bảo vệ rất nhiều người đang hoạt động bên ngoài.

Sau 15 ngày đêm bị tra tấn, ông Đức bị chuyển sang Trung tâm Cải huấn. Trong thời gian bị giam, ông cùng các bạn tù nghe tin Bác Hồ mất. Không thể công khai tổ chức tưởng niệm, họ lặng lẽ thề với nhau sẽ bí mật để tang Bác cho đến ngày được thả. Giữa nhà tù, khi thân thể bị hành hạ và tự do bị tước đoạt, tình cảm với Bác và niềm tin vào cách mạng vẫn là ngọn lửa giữ họ đứng vững.

Sau này, bà Phạm Thị Ngọc và ông Nguyễn Văn Đức nên duyên vợ chồng. Gia đình họ trở thành một gia đình cách mạng đặc biệt: có người mẹ hy sinh, có hai chị em gái từng bị giam cầm, có người chồng từng là cựu tù Nhà đày. Những vết thương trên thân thể họ vẫn đau nhức khi trái gió trở trời. Nhưng điều họ muốn kể lại cho con cháu không phải để than thân. Họ kể để thế hệ sau hiểu rằng độc lập, tự do không tự nhiên mà có; có những người đã phải chịu đòn roi, điện giật, đói khát và cả cái chết để giữ bí mật cho cách mạng.

Câu chuyện “Lời thề trong Nhà đày Buôn Ma Thuột” vì vậy không chỉ là chuyện tù đày. Đó là câu chuyện về lòng trung thành. Khi không còn vũ khí, không còn đồng đội bên cạnh, người chiến sĩ cách mạng vẫn còn một thứ để chiến đấu: sự im lặng trước kẻ thù. Và chính sự im lặng ấy đã bảo vệ cơ sở, bảo vệ phong trào, bảo vệ niềm tin của Đắk Lắk trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Dựa trên bài “Chuyện kể cựu tù”, ghi rõ các chi tiết bà Mai bị bắt tháng 5/1969 khi làm du kích, bà Ngọc bị bắt sau khi mẹ hy sinh trong lúc tiếp tế, ông Đức bị bắt khi mới 15 tuổi, và cả ba đều bị giam, tra tấn tại Nhà đày Buôn Ma Thuột.