LỜI TRĂN TRỐI CỦA TRẦN LIỄU VÀ BẢN LĨNH ĐẠO NGHĨA CỦA TRẦN QUỐC TUẤN

Vào năm Đinh Dậu (1237), một biến cố chính trị chấn động đã xảy ra trong nội bộ hoàng tộc nhà Trần. Nhận thấy vua Trần Thái Tông (Trần Cảnh) và Hoàng hậu Lý Chiêu Hoàng ăn ở với nhau đã lâu mà chưa có con nối dõi, Thái sư Trần Thủ Độ – người nắm quyền lực thực tế thời bấy giờ – đã đưa ra một quyết định khắc nghiệt. Ông ép anh ruột của Vua là An Sinh vương Trần Liễu phải nhường vợ mình là Công chúa Thuận Thiên (chị gái Lý Chiêu Hoàng) cho Trần Thái Tông, lúc đó Thuận Thiên đang mang thai đứa con của Trần Liễu được ba tháng.

Bị tước đoạt người vợ chính thất, An Sinh vương Trần Liễu uất hận khôn cùng. Ông đã phất cờ nổi dậy chống lại triều đình. Tuy nhiên, lực lượng của Trần Liễu không đủ sức đương đầu với quân đội dưới sự chỉ đạo của Trần Thủ Độ. Biết không thể chiến thắng, Trần Liễu cải trang làm người đánh cá, trốn lên thuyền của vua Trần Thái Tông để xin tha mạng. Vua Thái Tông vốn là người nhân từ, đã ôm lấy anh mà khóc và đứng ra bảo vệ ông trước lưỡi gươm của Trần Thủ Độ. Trần Liễu được thoát chết và được ban cho đất An Sinh (nay thuộc Đông Triều, Quảng Ninh) làm thái ấp, nhưng toàn bộ tướng sĩ, binh lính theo ông nổi dậy đều bị hành quyết.

Nỗi hận gia tộc ấy như một vết dao cứa sâu vào lòng An Sinh vương. Ông đem tất cả hy vọng đặt vào con trai mình là Trần Quốc Tuấn – một người từ nhỏ đã bộc lộ thông minh thiên bẩm, văn võ toàn tài. Trần Liễu đã mời những thầy giỏi nhất trong thiên hạ về dạy dỗ Quốc Tuấn, vừa rèn luyện binh pháp, vừa gieo vào lòng con ý chí trả thù.

Năm 1251, khi Trần Liễu lâm bệnh nặng sắp qua đời, ông đã gọi Trần Quốc Tuấn lại bên giường bệnh. Cầm chặt tay con trai, ông thều thào trăn trối từng lời đầy cay đắng: "Con không vì cha mà lấy được thiên hạ, thì cha chết dưới suối vàng cũng không nhắm mắt được!"

Đó là một lời thề nặng như núi Thái Sơn, một áp lực khủng kíp đè lên vai người thanh niên Trần Quốc Tuấn. Đứng trước lời dặn của người cha đang hấp hối, Quốc Tuấn gật đầu để cha yên lòng nhắm mắt, nhưng trong sâu thẳm tâm trí mình, ông ghi nhớ lời đó nhưng không cho là phải.

Theo dòng thời gian, Trần Quốc Tuấn ngày càng trưởng thành và bước lên đỉnh cao quyền lực. Khi đế quốc Mông - Nguyên hùng mạnh nhất thế giới đe dọa đè bẹp Đại Việt, triều đình nhà Trần đã giao cho Trần Quốc Tuấn quyền chỉ huy toàn bộ quân đội với chức vị Quốc công Tiết chế. Bấy giờ, binh quyền trong thiên hạ đều nắm trong tay ông, muôn dân và quân sĩ một lòng hướng về ông. Nếu muốn thực hiện lời dặn của cha để đoạt lấy ngai vàng, đây chính là thời cơ thuận lợi nhất.

Tuy nhiên, Trần Quốc Tuấn đã thể hiện một bản lĩnh đạo đức phi thường. Ông hiểu rằng: mối thù gia tộc dù lớn đến đâu cũng chỉ là chuyện riêng của một dòng họ; còn độc lập, chủ quyền của dân tộc và sự sống còn của mấy triệu đồng bào mới là điều thiêng liêng nhất. Nếu ông vì thù riêng mà dấy binh tranh đoạt ngai vàng, Đại Việt sẽ rơi vào cảnh nội chiến xâu xé, lòng dân ly tán, và đó sẽ là cơ hội vàng để quân Mông - Nguyên nuốt chửng đất nước.

Để kiểm tra lòng dũng cảm và đạo nghĩa của những người xung quanh, đồng thời thử thách chính mình, Trần Quốc Tuấn đã đem lời trăn trối của cha ra hỏi hai gia tướng thân tín nhất là Yết Kiêu và Dã Tượng. Hai vị thuộc tướng thẳng thắn thưa: "Làm kế ấy tuy được phú quý một thời mà để lại tiếng xấu ngàn năm. Nay Đại vương há chẳng đủ phú quý sao? Chúng tôi xin chết làm gia奴 (đầy tớ), chứ không muốn làm quan mà thiếu trung tiết!" Cảm động trước tấm lòng trung nghĩa của hai người tớ giỏi, Trần Quốc Tuấn khóc và khen ngợi họ.

Chưa dừng lại ở đó, ông tiếp tục đem chuyện này ra hỏi các con trai. Người con lớn là Hưng Vũ vương Trần Quốc Quốc Chấn trả lời: "Dù khác họ cũng không nên xướng xuất việc cướp ngôi, huống chi lại là người cùng một họ!" Trần Quốc Tuấn rất hài lòng. Nhưng đến khi hỏi người con thứ là Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng, Quốc Tảng lại khuyên: "Thái tổ là người ả phu, lấy được thiên hạ mà nhà mình lại phải chịu lép vống, nay đại quyền nằm trong tay cha, sao không nhân cơ hội này định lại ngôi báu?" Rút gươm ra, Trần Quốc Tuấn giận dữ mắng: "Kẻ bề tôi loạn thần tặc tử chính là từ đứa con này mà ra!" Ông định tuốt gươm giết Quốc Tảng, Hưng Vũ vương phải quỳ xuống khóc lóc van xin mãi, ông mới tha chết nhưng tuyên bố: "Sau khi ta chết, đậy nắp quan tài rồi mới cho đứa con này vào viếng!"

Hành động kiên quyết gạt bỏ thù riêng, trung thành tuyệt đối với sự nghiệp dựng nước và giữ nước của Trần Quốc Tuấn đã trở thành ngọn đuốc soi sáng cho tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Chính nhờ sự khiêm nhường, chí công vô tư ấy mà toàn thể hoàng tộc nhà Trần, từ vua đến tôi, từ anh em trong họ đến quân sĩ ngoài mặt trận đều một lòng tin tưởng, đoàn kết thành một khối vững chắc. Đó chính là thứ "vũ khí" mạnh nhất giúp Đại Việt ba lần đánh tan quân xâm lược Mông - Nguyên hùng mạnh bậc nhất lịch sử thế giới.