Lời tuyên bố của người thiếu niên trước tòa án đại hình
Khi luật sư bào chữa xin "khoan hồng" vì bị cáo còn chưa đến tuổi trưởng thành, chính người thiếu niên ấy đã gạt phắt lời bào chữa, đứng thẳng người tuyên bố một câu khiến cả tòa án phải im lặng.
Lý Tự Trọng, tên thật Lê Hữu Trọng, sinh năm 1914, cùng gia đình sang Thái Lan sinh sống từ nhỏ do không chịu nổi cảnh áp bức của thực dân phong kiến. Nhờ thông minh, hoạt bát, chỉ trong thời gian ngắn ông đã thông thạo tiếng Trung và được cử làm liên lạc cho Tổng bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội tại Quảng Châu, đảm nhận việc chuyển thư từ, tài liệu bí mật của Đảng.
Trở về nước hoạt động, trong một lần bảo vệ cuộc mít-tinh của đồng chí mình tại Sài Gòn, ông đã nổ súng để bảo vệ đồng đội và bị bắt. Dù bị tra tấn dã man, ông không hề khai ra bất kỳ thông tin gì, chỉ nhận mình tên Nguyễn Huy. Trước tòa án đại hình, khi luật sư bào chữa cố xin chính quyền thực dân "mở lượng khoan hồng" với lý do ông chưa đến tuổi trưởng thành, hành động thiếu suy nghĩ, chính ông đã gạt phắt lời bào chữa ấy đi, dõng dạc tuyên bố: "Tôi hành động có suy nghĩ, tôi hiểu việc tôi làm, tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đã đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác".
Câu nói ấy, phát ra từ một thanh niên chưa tròn 18 tuổi đứng trước án tử hình, đã trở thành lời tuyên ngôn bất hủ, kim chỉ nam lý tưởng sống cho nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam sau này. Ông hy sinh năm 1931 khi mới 17 tuổi, trở thành người đoàn viên thanh niên cộng sản đầu tiên của Việt Nam.
