LỜI VIẾT THAY ÔNG GIỮ LẠI KÍ ỨC
Ông tôi hiếm khi kể chuyện chiến tranh. Nếu có, ông chỉ nói bằng vài câu ngắn gọn, như thể những năm tháng ấy chỉ là một chuyến đi xa đã cũ. Nhưng tôi biết, có những cuộc đời không thể kể hết bằng lời, bởi ký ức đã in sâu vào từng vết sẹo, từng khoảng lặng trong ánh mắt. Năm 1973, khi đất nước còn chưa kịp yên tiếng súng, ông rời quê lên đường nhập ngũ. Ngày ấy, ông còn trẻ lắm. Tuổi hai mươi mang theo ba lô, một bộ quân phục và niềm tin giản dị: Đi để giữ làng, giữ nước, giữ cho những người ở lại được sống.
Ông vào đơn vị thông tin- công việc thầm lặng nhưng đầy hiểm nguy. Những chặng đường hành quân nối dài qua rừng sâu, núi cao, nơi cái chết có thể đến bất cứ lúc nào, không báo trước. Ông đi qua nhiều vùng đất, từ miền Nam nắng cháy đến miền biên cương Hà Giang đá xám. Có những ngày mưa rừng dầm dề, áo chưa kịp khô đã lại lên đường. Có những đêm ngủ rừng, gió rít qua từng tán lá, tiếng súng vọng xa như nhắc nhở: Chiến tranh vẫn còn đó. Ông và đồng đội sống dựa vào nhau, chia nhau từng ngụm nước, từng nắm cơm, và cả niềm tin mong manh vào ngày hòa bình.
Chiến tranh không chỉ lấy đi tuổi trẻ, mà còn để lại những vết thương. Ông từng bị thương, có lúc phải rời đơn vị để điều trị. Nhưng khi sức khỏe tạm ổn, ông lại xin quay về. Ông bảo: “Anh em còn ngoài ấy, mình không thể ở lại.” Câu nói ấy theo ông suốt đời, giản dị mà đau đáu. Hòa bình lập lại, ông vẫn tiếp tục quân ngũ. Những năm tháng sau chiến tranh không ồn ào bom đạn, nhưng cũng chẳng dễ dàng. Ông đi, rồi lại đi, cho đến khi sức khỏe không còn cho phép. Năm 1981, ông rời quân đội, trở về quê hương với danh hiệu một cựu chiến binh. Trên vai ông lúc ấy không chỉ là ba lô cũ, mà còn là ký ức của những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại nơi rừng sâu, núi thẳm. Bây giờ, ông tôi tóc đã bạc, lưng đã còng theo năm tháng. Ông vẫn sống lặng lẽ như chính những năm tháng đã đi qua. Trong căn nhà nhỏ ở quê, ông chăm chút từng luống rau, từng góc sân, như bù đắp cho những năm tháng không kịp sống cho riêng mình.
Tôi viết những dòng này không phải để khơi lại chiến tranh, càng không để gọi tên những mất mát. Tôi viết để lưu ký ức của ông- lưu một phần đời người đã đi qua lửa đạn mà không đòi hỏi điều gì cho riêng mình. Khi ông không còn đủ sức kể chuyện, khi thời gian dần phủ mờ những dấu chân cũ, thì trang viết này sẽ thay ông ở lại, nhắc chúng tôi nhớ rằng hòa bình không tự nhiên mà có. Và mai này, nếu có ai hỏi tôi chiến tranh là gì, tôi sẽ không nói bằng những con số hay trang sách. Tôi sẽ kể về ông- người lính năm xưa, người ông của tôi- để từ ký ức của ông, chúng tôi học cách trân trọng hiện tại và sống xứng đáng với những hy sinh đã lặng thầm làm nên ngày hôm nay.
Những lời này, cháu Trúc xin được kính tặng ông ngoại – Nguyễn Xuân Hà, người lính đã đi qua những năm tháng kháng chiến gian lao, hiện sống tại thôn Sặt Ngọt, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai – như một lời tri ân lặng lẽ từ trái tim người cháu.
