Lòng căm thù tiếp thêm sức mạnh cho má Nho hăng say công tác Hội, cơm nước, tiếp tế thuốc men cho cán bộ chiến sĩ cách mạng

Nguyễn Thị Nho (1916–1991)

Mẹ Nguyễn Thị Nho, sinh năm 1916, rời quê Hòa Vang, Quảng Nam, Đà Nẵng đến Bảo Vinh tìm kế sinh nhai. Ở vùng đất lạ, tưởng sung sướng hơn quê nhà, nhưng mẹ lại phải sống cảnh cơ cực, tủi nhục khi làm phu cao su cho bọn chủ Tây. Làm quần quật cả ngày mà chủ Tây thực dân lại trả công rẻ mạt, lắm lúc còn bị chúng đánh đập tàn ác. Mẹ đã chứng kiến bao người thân quen thiệt mạng vì đòn roi ác nghiệt đó.

Tại Bảo Vinh, mẹ gá nghĩa với ông Nguyễn Văn Tu - người con trai xứ Ân Thi, Hải Hưng đồng cảnh ngộ trong đoàn người mộ phu cao su. Hạnh phúc của tháng ngày cực khổ là đứa con trai độc nhất Nguyễn Văn Thành chào đời.

Những năm đầu của thập niên 40, phong trào đấu tranh chống bọn chủ thực dân phát triển mạnh ở Bảo Vinh. Vợ chồng mẹ hăng hái tham gia và từ đó giác ngộ cách mạng. Khi thực dân Pháp tái chiếm nước ta, mẹ Nho động viên chồng, con tham gia phục vụ cách mạng. Chồng mẹ hoạt động trong Ban công tác vận động, ngày đêm đi gây dựng cơ sở, phong trào; con mẹ, anh Thành dù nhỏ tuổi cũng tham gia du kích, làm liên lạc cho ủy ban. Mẹ ở nhà vừa lo việc gia đình vừa tham gia công tác Hội phụ nữ, hưởng ứng phong trào sản xuất, chống đói, tích trữ lương thực, thuốc men tiếp tế cho cách mạng.

Để dập tắt phong trào cách mạng ở đây, giặc Pháp đưa quân về Bảo Vinh, lập ban hội tề, lùng sục, bắt bớ người theo Việt Minh, bắn giết đồng bào dã man. Phong trào kháng chiến ở Bảo Vinh gặp khó khăn tổn thất nặng nề. Một số cán bộ đảng viên trong ủy ban bị bọn mật báo chỉ điểm sa vào tay giặc. Chồng mẹ, đồng chí Tu trong một chuyến đi công tác liên thôn bị địch phục kích giết hại vào tháng 10/1947. Tiếng khóc chồng chưa dứt, bảy tháng sau, mẹ lại đón nhận tin con trai duy nhất của mình ngã xuống vào ngày 16/5/1948. Lòng mẹ như tan nát, con trai mà mẹ ấp ủ yêu thương trong một chuyến đưa tin từ xã về huyện bị kẻ thù phục kích bắn chết, anh Thành hy sinh khi tuổi vừa tròn 12.

Mất mát ấy tưởng như quật ngã mẹ. Lòng căm thù vực mẹ dậy, khiến mẹ hăng say công tác Hội mẹ, chị ở xã, lo cơm nước, tiếp tế thuốc men cho cán bộ chiến sĩ cách mạng, mong góp phần báo thù cho chồng, cho con.

Đuổi Pháp rồi đánh Mỹ, mẹ lại tham gia cuộc kháng chiến mới. Rời Bảo Vinh, mẹ lên xã Phú Ngọc (nay thuộc huyện Định Quán). Tại đây, mẹ liên lạc với các cơ sở cách mạng và gầy dựng phong trào tại đây. Mẹ phục vụ, tham gia công tác cho đến ngày đất nước giải phóng.

Hoàn cảnh đơn độc của mẹ được chính quyền quan tâm. Mẹ được đưa về Biên Hòa, sống trong tình thương, trong sự săn sóc của các nhân viên ở nhà nuôi dưỡng cha mẹ liệt sĩ(1). Bên các bà mẹ khác, mẹ như vơi đi nỗi buồn riêng của mình để vui chung và tự hào về truyền thống của gia đình. Mẹ sống gần 10 năm trời trong ngôi nhà chung ấy. Năm 1991, sau những căn bệnh kéo dài, mẹ ra đi mãi mãi ở tuổi 75. Trước những cống hiến to lớn của gia đình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, mẹ được nhà nước ghi ơn, truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.

(1) Xã Hiệp Hòa, Biên Hòa, Đồng Nai.