Lồng ngực thép và ngọn lửa không tắt giữa thời bình

Lịch sử chiến tranh thường được nhắc tới những con số: số ngày, số đêm của một chiến dịch, số lượng vũ khí bị phá hủy, hay số người nằm xuống của đôi bên. Nhưng có những khoảnh khắc, lịch sử đột ngột ngưng nhịp, dừng lại trong hình hài của một con người duy nhất. Khoảnh khắc ấy thuộc về Phan Đình Giót vào đêm 13/3/1954. Khi lồng ngực của người tiểu đội phó xứ Nghệ áp chặt vào lỗ châu mai cứ điểm Him Lam, anh không chỉ chặn đứng một hỏa điểm của quân Pháp; anh đang dùng xương máu của mình để sửa lại số phận cho cả một thế hệ đi sau.

Chúng ta, những người sinh ra khi bóng giặc đã tan từ lâu, thường nhìn các anh hùng qua lớp kính của sự thần thánh hóa. Nhưng nếu tước bỏ hết những danh xưng hào nhoáng, Phan Đình Giót hiện lên trong tôi trước hết là một thực thể đầy đau đớn của kiếp người nô lệ. Cậu bé Giót mười ba tuổi đã phải đi ở mướn, đôi vai gầy guộc hằn lên những lằn roi của địa chủ, phong kiến. Sự nghèo đói và nhục nhã của một đứa trẻ không có tương lai chính là thứ chất nổ nguyên sơ nhất. Khi cách mạng đến, nó không cho anh tiền bạc, nó cho anh quyền được làm người. Vì vậy, tình yêu Tổ quốc của Phan Đình Giót là một thứ tình cảm rất đỗi sần sùi, nó bắt nguồn từ bùn đất, từ bờ xôi ruộng mật, và từ niềm khao khát cháy bỏng rằng con cháu mình sau này sẽ không bao giờ phải đi ở mướn như anh.

Người ta nhắc nhiều đến tính kỷ luật và sự quả cảm của anh qua các chiến dịch Đường 18, Chùa Tiếng. Nhưng tôi lại cúi đầu trước cái rướm máu thầm lặng của đôi bàn chân nứt nẻ trên suốt năm trăm cây số hành quân về Tây Bắc. Mỗi bước đi là một lần thịt da cọ xát vào đá tai mèo buốt giá. Ấy vậy mà con người đang chịu đựng cơn đau xé ruột đó lại là "anh cả" của tiểu đội, đêm đêm vẫn đi tém từng góc chăn, lo từng bát canh nóng cho đồng đội. Sự hy sinh của Phan Đình Giót không phải là một bộc phát nhất thời trong cơn say chiến trận. Nó là một chuỗi dài của những lựa chọn vị tha, khi cái tôi cá nhân đã hoàn toàn bị lấn át bởi tình đồng chí.

Để rồi, tất cả dồn nén vào cái đêm định mệnh ở Him Lam. Khi tiểu liên đã cạn, lựu đạn đã hết, hỏa lực địch từ lỗ châu mai vẫn khạc ra từng tràng đạn điên cuồng, gặt đi mạng sống của anh em xung kích như gặt lúa. Trận địa bế tắc. Máu của đồng đội chảy loang thẫm màu đất chiến hào. Phan Đình Giót lúc này đã mang trên mình ba vết thương lớn, vai và đùi rách nát, máu tuôn đầm đìa. Trong ranh giới mong manh của cái chết vì kiệt sức, anh nhìn thẳng vào cái hố đen ngòm trước mặt. Đó không còn là một khí tài quân sự, đó là con quái vật đang nuốt chửng ước mơ hòa bình của cả một dân tộc.

Lời hét “Quyết hy sinh vì Đảng, vì dân” vang lên giữa tiếng gầm rú của đại bác không phải để lưu danh hậu thế, mà là cách anh tự dốc cạn chút sinh lực cuối cùng. Cái rướn người, xoay mình và ốp chặt lồng ngực thanh xuân vào miệng súng giặc là một cú lội ngược dòng của ý chí con người trước sắt thép. Súng giặc khựng lại, nấc lên rồi câm bặt. Thân xác anh bị găm nát bởi những viên đạn ở cự ly gần, nhưng khối thép tự do trong lồng ngực anh đã chiến thắng. Anh ngã xuống để hàng trăm đồng đội phía sau có một lối mòn để lao lên, xé toang cứ điểm mở màn cho ngày chiến thắng Điện Biên.

Hơn bảy mươi năm đã trôi qua, đất trời Him Lam nay đã xanh ngút ngàn màu của cỏ cây, vết tích của lỗ châu mai năm xưa đã bị thời gian khỏa lấp. Nhưng câu chuyện của Phan Đình Giót vẫn là một dấu hỏi lớn treo lơ lửng giữa giảng đường của thế hệ trẻ hôm nay. Chúng ta đang sống trong một thế giới quá dư thừa tiện nghi nhưng lại thường xuyên rơi vào trạng thái trống rỗng về lý tưởng. Nhiều người trẻ loay hoay đi tìm giá trị bản thân trong những món đồ hiệu, những lượt tương tác ảo trên màn hình điện thoại, mà quên mất rằng giá trị đích thực của một con người chỉ được định hình khi họ sống vì một điều gì đó lớn hơn chính họ.

Chúng ta không cần phải tìm một lỗ châu mai bằng đất đá để lao vào giữa thời bình. Nhưng xã hội hôm nay vẫn có những "lỗ châu mai" vô hình khác: đó là sự tham nhũng, lối sống ích kỷ, sự vô cảm trước nỗi đau của đồng bào, và nỗi sợ hãi không dám đấu tranh cho lẽ phải. L lồng ngực thép của Phan Đình Giót là lời nhắc nhở đanh thép rằng: nếu ai cũng chọn phần an toàn, chọn cách lùi lại phía sau, thì cái xấu sẽ mãi mãi khạc đạn vào tương lai của đất nước.

Phan Đình Giót đã chết một cái chết trọn vẹn và lộng lẫy. Anh nằm lại Tây Bắc, thịt xương tan vào lòng đất mẹ, nhưng khí phách của anh đã hóa thành dòng máu chảy trong huyết quản của những người trẻ biết sống trách nhiệm. Ngọn lửa từ lồng ngực anh không tắt, nó vẫn ở đó, âm thầm soi rọi và gạn lọc tâm hồn ta giữa những biến động của cuộc đời.