Lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, báo chí cách mạng phát triển nhanh nhưng đội ngũ những người làm báo được đào tạo bài bản còn rất ít. Trước yêu cầu đó, theo chủ trương và sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng bộ Việt Minh tổ chức một lớp đào tạo cán bộ báo chí ngay tại chiến khu Việt Bắc. Ngôi trường được mang tên Huỳnh Thúc Kháng, nhà yêu nước đồng thời là một người có nhiều năm hoạt động báo chí.

Ngày 4/4/1949, khóa học khai giảng tại xóm Bờ Rạ, xã Tân Thái, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Trường do Đỗ Đức Dục làm Giám đốc, Xuân Thủy làm Phó Giám đốc; Như Phong, Đồ Phồn và Tú Mỡ tham gia Ban Giám đốc. Do điều kiện kháng chiến, trường chỉ tổ chức được duy nhất khóa học này, kéo dài khoảng ba tháng và kết thúc vào đầu tháng 7/1949.

Số học viên rất ít nếu so với một trường đào tạo ngày nay. Chỉ với 42 học viên, trong đó có 03 học viên nữ, họ là những người được các cơ quan báo chí Trung ương, quân đội, đoàn thể, liên khu và ngành thông tin cử tới học. Trình độ cũng không đồng đều: có người đã làm báo, có người làm công tác chính trị, quân sự hoặc thông tin và cần được trang bị thêm nghiệp vụ.

Nội dung được chia thành ba phần: lý thuyết, chuyên môn và thực hành. Học viên học từ khái niệm, lịch sử báo chí, tình hình trong nước và thế giới đến cách viết tin, phóng sự, điều tra, xã luận, tổ chức một tờ báo, trình bày và phát hành. Nói cách khác, đây không phải một lớp học chủ yếu về lý luận chính trị; người học được hướng dẫn khá cụ thể những công việc mà một phóng viên, biên tập viên phải làm.

Danh sách những người tới giảng bài càng khiến lớp học này trở nên đặc biệt. Có Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hoàng Quốc Việt, Lê Quang Đạo, Tố Hữu, cùng nhiều nhà báo, nhà văn, văn nghệ sĩ như Xuân Diệu, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Huy Tưởng, Thế Lữ, Quang Đạm... Mỗi người phụ trách những nội dung gắn với kinh nghiệm và chuyên môn của mình. Tổng Bí thư Trường Chinh giảng về viết xã luận; Võ Nguyên Giáp nói về cách viết báo và làm báo của Huỳnh Thúc Kháng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh không trực tiếp đến lớp nhưng hai lần gửi thư cho học viên. Trong thư ngày 9/6/1949, Người đưa ra những yêu cầu rất cụ thể đối với người viết báo: phải gần gũi dân chúng, học hỏi kinh nghiệm, viết xong phải đọc và sửa lại cẩn thận; thậm chí nên đưa bài cho những người ít học đọc thử, chỗ nào họ không hiểu thì sửa lại cho dễ hiểu. Có lẽ lời căn dặn ấy đến nay đọc vẫn rất dễ hiểu: bài báo trước hết phải viết để người đọc hiểu được.

Ba tháng sau, khóa học kết thúc. Chủ tịch Hồ Chí Minh lại gửi thư và nói với các học viên rằng ba tháng vừa qua mới giống như “học cửu chương”, muốn giỏi thì còn phải tiếp tục học trong xã hội, trong công việc thực tế và từ quần chúng.

Trường chỉ đào tạo một khóa duy nhất, không có khóa thứ hai. Trong điều kiện chiến tranh, một lớp học tồn tại ba tháng rồi kết thúc. Nhưng đây được xác định là cơ sở đào tạo báo chí cách mạng đầu tiên của Việt Nam. Năm 2019, địa điểm của trường tại Đại Từ, Thái Nguyên được xếp hạng Di tích quốc gia; công trình sau đó được phục dựng, tu bổ và khánh thành năm 2024.