LS ĐỖ NGỌC THẠCH - “ANH BA HỌC SINH” GIỮA LÒNG SÀI GÒN

Đỗ Ngọc Thạch sinh năm 1930, quê tại xã Phú Thạch, thị xã Châu Đốc, tỉnh An Giang. Lớn lên trong cảnh đất nước bị đô hộ, anh sớm nhận ra rằng thanh niên, học sinh không thể đứng ngoài cuộc đấu tranh giành độc lập.

Năm 1946, khi mới 16 tuổi, Đỗ Ngọc Thạch đã tham gia hoạt động cách mạng bí mật tại Nam Bộ. Tháng 2/1947, anh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Với sự nhanh nhẹn, thông minh và khả năng vận động thanh niên, anh được giao nhiệm vụ gây dựng cơ sở trong các trường học tại Sài Gòn – Chợ Lớn.

Tháng 7/1947, Đỗ Ngọc Thạch bí mật lựa chọn và tổ chức cho một số học sinh nội thành rời Sài Gòn đến chiến khu Làng Le – Bàn Cơ tham gia lớp bồi dưỡng chính trị do Thành ủy tổ chức. Việc đưa học sinh vượt qua những trạm kiểm soát của địch là nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả đường dây bị phát hiện, nhưng “Anh Ba học sinh” luôn bình tĩnh chuẩn bị từng chặng đường, mật hiệu và địa điểm liên lạc.

Từ tháng 9/1947, Đỗ Ngọc Thạch trực tiếp tổ chức nhiều cuộc đấu tranh của học sinh Sài Gòn – Chợ Lớn, phản đối nền giáo dục nô dịch và những luận điệu về nền độc lập giả hiệu. Anh vận động học sinh bãi khóa, rải truyền đơn, tổ chức diễn thuyết và đưa những yêu sách chính đáng đến nhà trường cùng chính quyền thực dân.

Dù hoạt động bí mật, Đỗ Ngọc Thạch luôn gần gũi với học sinh. Anh kiên trì giải thích để các bạn hiểu rằng học tập không chỉ nhằm tạo dựng tương lai cho riêng mình mà còn phải gắn với trách nhiệm đối với quê hương. Bởi vậy, nhiều học sinh đã trìu mến gọi anh là “Anh Ba học sinh”.

Những hoạt động của Đỗ Ngọc Thạch dần lọt vào tầm theo dõi của mật thám. Ngày 29/1/1951, do một kẻ phản bội chỉ điểm, anh bị phục kích và bắt giữ. Trong nhà giam, địch dùng nhiều hình thức tra khảo, tìm cách buộc anh khai ra tổ chức cùng các cơ sở học sinh trong nội thành.

Nhưng người Bí thư Đảng đoàn học sinh 21 tuổi vẫn giữ vững khí tiết. Anh không tiết lộ tên tuổi đồng đội, không khai báo cơ sở cách mạng và chấp nhận mọi đòn tra tấn để bảo vệ phong trào. Không thể khuất phục được anh, địch đã sát hại rồi phi tang thi thể xuống sông Thanh Ba.

Sự hy sinh của Đỗ Ngọc Thạch gây xúc động và căm phẫn trong học sinh, sinh viên cùng nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn. Những cơ sở do anh xây dựng vẫn tiếp tục hoạt động; những học sinh từng được anh dìu dắt lại đứng lên nối tiếp con đường đấu tranh.

Ngày 2/3/2000, Đỗ Ngọc Thạch được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của “Anh Ba học sinh” ngày nay được đặt cho một tuyến đường tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhắc nhớ về người thanh niên đã dành trọn tuổi xuân để bảo vệ đồng đội và giữ vững ngọn lửa đấu tranh của học sinh Sài Gòn.