LS NGUYỄN MAI - VIÊN ĐẠN CUỐI CÙNG Ở CÁNH ĐỒNG BÀU QUẢNG

Nguyễn Mai tên khai sinh là Phan Trường Thọ, sinh năm 1931 tại ấp Rạch Bần, xã Lợi An, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau. Cha ông từng bí mật phát hành các tờ báo cách mạng và nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam. Được nuôi dưỡng trong một gia đình có truyền thống yêu nước, Phan Trường Thọ sớm tham gia hoạt động cách mạng.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được tổ chức bố trí hoạt động công khai tại Sài Gòn. Nhận thấy báo chí là phương tiện có thể tác động mạnh mẽ đến dư luận, ông bước vào nghề báo và sử dụng bút danh Nguyễn Mai. Dù chưa từng được đào tạo chuyên nghiệp, ông nhanh chóng trở thành một cây bút sắc sảo.

Trong gần năm năm hoạt động tại Sài Gòn, Nguyễn Mai viết hàng trăm bài cho nhiều tờ báo khác nhau. Nội dung các bài viết phê phán chính quyền độc tài, phản đối những chính sách đàn áp nhân dân và khơi dậy lòng yêu nước. Để tránh sự theo dõi của mật vụ, ông phải sử dụng hơn mười bút danh.

Khi những bài báo có sức ảnh hưởng ngày càng lớn, chính quyền Sài Gòn ra lệnh truy nã ông trên toàn miền Nam. Năm 1960, Nguyễn Mai bí mật trở về Cà Mau, trở thành phóng viên Báo Cà Mau Giải phóng. Từ đó, ông vừa cầm bút, vừa cầm súng, bám sát chiến trường và cuộc sống của nhân dân.

Theo nhà báo Phạm Văn Tri, Nguyễn Mai là một người đa tài, có thể viết phóng sự, truyện ngắn, tùy bút, bình luận và làm thơ. Ông thường đến những vùng chiến sự ác liệt, sống cùng người dân rồi ghi lại những câu chuyện chân thực. Nhiều trang viết được thực hiện trong căn chòi giữa rừng hoặc dưới hầm bí mật khi quân địch đang càn quét bên ngoài.

Dịp Tết Canh Tuất năm 1970, Nguyễn Mai cùng đồng nghiệp hoàn thành số báo xuân. Tác phẩm “Đêm tàn” đăng trên số báo ấy trở thành bài viết cuối cùng của ông. Trên đường công tác, ông ghé qua Bàu Quảng, khu vực nằm giữa Cái Rắn và Rau Dừa, để tặng một số quần áo cũ cho gia đình chị Việt Hồng đang gặp khó khăn.

Đúng lúc ấy, trực thăng đổ quân xuống khu vực và một cuộc càn quét bắt đầu. Nhiều người dân hoảng loạn chạy về phía Vịnh Gốc. Từ một căn chòi gần đó vang lên tiếng kêu cứu của phụ nữ và trẻ nhỏ.

Trước tình thế nguy cấp, Nguyễn Mai không đi theo đoàn người đang rút lui. Với khẩu carbine trong tay, ông rời nơi ẩn nấp, chọn vị trí chiến đấu và bắn từng phát vào đội hình đang tiến đến. Hành động của ông buộc đối phương phải dừng lại đối phó, tạo thời gian để người dân và đồng đội thoát khỏi khu vực nguy hiểm.

Nguyễn Mai chiến đấu cho đến khi khẩu súng không còn đạn. Trước lúc rơi vào tay đối phương, ông đập gãy báng súng để không thể bị thu giữ và sử dụng. Ngày 9 tháng 2 năm 1970, người nhà báo – chiến sĩ anh dũng hy sinh trên cánh đồng Bàu Quảng khi mới 39 tuổi.

Nhà báo, nhà thơ Nguyễn Bá gọi trận chiến cuối cùng ấy là tác phẩm được Nguyễn Mai viết bằng máu thay cho mực. Ông đã hoàn thành “bài báo” cuối đời không phải bằng câu chữ, mà bằng hành động lấy thân mình bảo vệ nhân dân và đồng đội.

Năm 2011, liệt sĩ Nguyễn Mai được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên ông được đặt cho trường học, giải thưởng báo chí và tượng tưởng niệm trong khuôn viên Báo Cà Mau.