Luật sư Trịnh Đình Thảo: Khí phách của vị Tiến sĩ Luật từ chối bổng lộc để trở thành ngọn cờ tập hợp trí thức yêu nước

Từ vị Tiến sĩ Luật khoa ở Pháp đến "ông thầy kiện" của người nghèo Đồng chí Trịnh Đình Thảo sinh ngày 20/7/1901 tại thôn Chính Kinh, xã Nhân Mục Môn (nay là phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Thành phố Hà Nội). Sau khi học hết bậc tú tài tại Hà Nội, ông sang Pháp du học nhiều ngành từ luật, văn chương đến kinh tế thương mại và xuất sắc đậu Tiến sĩ Luật, trở thành thành viên Đoàn Luật sư Tòa thượng thẩm Marseille khi vừa tròn 28 tuổi. Từ những ngày trên đất Pháp, ông đã sớm giác ngộ tinh thần yêu nước khi tiếp xúc với các bài báo của Phan Châu Trinh, Nguyễn Ái Quốc và trực tiếp tham gia lãnh đạo phong trào sinh viên đấu tranh phản đối chính sách bóc lột của thực dân Pháp.

Cuối năm 1929, ông về nước và làm luật sư tại Tòa thượng thẩm Sài Gòn. Với tấm bằng Tiến sĩ danh giá, ông có thể dễ dàng bước lên con đường hoạn lộ thênh thang ở Hà Nội, nhưng ông đã gạt bỏ tất cả để làm "ông thầy kiện" tại miền Nam nhằm "bảo đảm được sự độc lập trong suy nghĩ và tự do trong ứng xử". Ông nổi tiếng là người liêm khiết, tận tình bào chữa cho những người yêu nước và những người nghèo khó. Chính trong quá trình này, ông đã gặp gỡ và kết duyên cùng bà Ngô Thị Phúc (Mười Hoa) - nữ chủ Xưởng trà Liên Hoa nổi tiếng Sài Gòn và cũng là người móc nối để ông đến với cách mạng.

Kiên tâm bám trụ nội thành và 5 lần vào tù ra khám Với uy tín và khí tiết của mình, Luật sư Trịnh Đình Thảo đã khảng khái từ chối lời mời làm Bộ trưởng Tư pháp trong Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim (1945) và chức vụ Thủ tướng của Chính phủ bù nhìn do Pháp lập ra (1949). Khi bí mật ra vùng tự do thăm Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ, ông ngỏ ý muốn ở lại chiến khu chiến đấu nhưng đồng chí Bí thư Trung ương Cục miền Nam Lê Duẩn đã khuyên ông nên trở về thành phố, tiếp tục hoạt động hợp pháp vì lợi ích to lớn hơn cho cách mạng.

Dưới chế độ Mỹ - Diệm, ông đứng ra tuyên truyền, vận động thành lập phong trào bảo vệ hòa bình, chống chiến tranh. Vì những hoạt động này, ông bị địch bắt giam tất cả 5 lần, nhưng gông cùm không làm suy giảm nhuệ khí mà càng khiến ông dũng cảm lên tiếng vì công lý. Đỉnh điểm là sự kiện gây chấn động dư luận Sài Gòn thời bấy giờ: ngay giữa lúc chiến dịch "tố cộng" diễn ra ác liệt nhất, ông đã ngang nhiên đặt tên "Hồ Chí Minh" cho một con đường bên trong Trại Xoài (trang trại rộng hơn 5 ha của ông ở Gò Vấp). Năm 1967, địch còn hèn hạ dùng chất nổ ám hại ông tại tư gia nhưng may mắn ông đã thoát nạn.

Ngọn cờ tập hợp lực lượng và những cống hiến cho Mặt trận Tổ quốc Năm 1968, Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam được thành lập do Luật sư Trịnh Đình Thảo làm Chủ tịch nhằm vận động các tầng lớp nhân dân đô thị đấu tranh đòi chấm dứt chiến tranh. Đến tháng 6/1969, ông trở thành Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Trong một chuyến ra thăm miền Bắc, ông đã vinh dự được Bác Hồ đến thăm và ân cần hỏi: "Con đường Hồ Chí Minh đi vào nhà chú còn đó không?".

Sau ngày đất nước thống nhất, Luật sư Trịnh Đình Thảo được bầu làm đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban dự thảo Hiến pháp. Tại Đại hội hợp nhất các tổ chức Mặt trận (đầu năm 1977), ông được bầu làm Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa I (1977 - 1983) và tiếp tục tái đắc cử khóa II (1983 - 1988).

Luật sư Trịnh Đình Thảo qua đời ngày 31/3/1986 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 85 tuổi. Ghi nhận công lao to lớn của ông, Nhà nước đã trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất và truy tặng Huân chương Đại đoàn kết.