Lực lượng vũ trang Quảng Ninh trong Cách mạng Tháng Tám và các cuộc kháng chiến
Vào những ngày tháng 8 năm 1945, khi đất nước đứng trước thời khắc quyết định, tại thôn Thượng-Võ Xá, lực lượng vũ trang huyện Quảng Ninh ra đời. Chỉ vài ngày sau, đêm 22 rạng sáng 23/8, những chiến sĩ trẻ tuổi ấy đã trở thành nòng cốt dẫn dắt nhân dân nổi dậy, giành chính quyền về tay nhân dân. Không dừng lại ở đó, họ tiếp tục củng cố lực lượng, tổ chức huấn luyện quân sự và giúp dân quân du kích các xã vận động nhân dân tăng gia sản xuất, xây dựng phong trào cách mạng ngày càng vững mạnh. Từ đó, trung đội tự vệ tập trung ra đời, và khắp các thôn, xã đều xuất hiện những đội dân quân du kích sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ chính quyền non trẻ.
Khi thực dân Pháp trở lại, Quảng Ninh không hề lùi bước. Lực lượng vũ trang huyện trở thành nòng cốt của phong trào toàn dân đánh giặc, lập nên những chiến công vang dội. Tiếng trống Hiển Lộc vang lên như một tín hiệu mở màn cao trào quật khởi ở Quảng Bình. Ở Quảng Xá, bộ đội và dân quân phối hợp đánh tan các đợt phản kích của quân Pháp, buộc chúng phải rút lui. Tại Lộc Long, tiếng bom vang lên, chặn đứng bước tiến của địch, bảo vệ mùa màng và tài sản của nhân dân. Những làng Hiển Lộc, Quảng Xá, Lộc Long trở thành những biểu tượng về tinh thần chiến đấu, chiến tranh nhân dân bảo vệ Đảng và chính quyền.
Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Quảng Ninh trở thành hậu phương lớn, chi viện sức người và sức của cho miền Nam. Quân và dân nơi đây vừa củng cố lực lượng, vừa tích cực sản xuất và chiến đấu. Họ thực hiện những khẩu hiệu nổi tiếng như: “Xe chưa qua nhà không tiếc, đường chưa xong không tiếc máu xương.” Hàng trăm chiến sĩ dân quân tự vệ, hàng ngàn thanh niên xung phong đã có mặt trên các tuyến đường vận chuyển lương thực, thực phẩm, vũ khí, đạn dược chi viện cho tiền tuyến. Ngay trên mảnh đất quê hương, những chiến công huyền thoại được ghi dấu: khẩu đội gái Võ Ninh, dân quân Vĩnh Ninh, Tân Ninh, Gia Ninh, Duy Ninh… mỗi tên tuổi là minh chứng sống cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.
Khi kháng chiến kết thúc, lực lượng vũ trang Quảng Ninh đã bắn rơi 32 máy bay địch, tiêu diệt và bắt sống hàng trăm tên địch. Những thành tích ấy không chỉ được ghi nhận bằng 19 đơn vị và 5 cá nhân Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, mà còn bằng sự tôn vinh của 57 bà mẹ Việt Nam anh hùng, hàng ngàn huân, huy chương chiến công và nhiều phần thưởng cao quý khác.
Từ những ngày giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám, qua kháng chiến chống Pháp, rồi chống Mỹ cứu nước, lực lượng vũ trang Quảng Ninh đã trưởng thành, trở thành hình mẫu về tinh thần quật cường, ý chí chiến đấu và lòng trung thành với Tổ quốc, để lại những dấu ấn không thể phai mờ trên mảnh đất Vùng mỏ.
