LƯỢM – MỘT ĐỜI HOA LỬA, MỘT ĐỜI TUỔI THƠ HÓA THÀNH BẤT TỬ

Có những con người đi qua cuộc đời như một cơn gió, để rồi chỉ còn lại một cái tên trong ký ức. Nhưng cũng có những con người dù chỉ sống một quãng đời rất ngắn, lại để lại một dấu ấn không bao giờ phai trong tâm hồn dân tộc. Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khi đất nước chìm trong khói lửa, biết bao người con Việt Nam đã gác lại tuổi xuân, gia đình và những ước mơ riêng để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Có người trở về trong ngày hòa bình, có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Và có những em bé tuổi đời còn rất nhỏ nhưng trái tim đã mang trong mình tình yêu nước lớn lao.

​Trong dòng chảy hào hùng ấy, hình ảnh chú bé Lượm trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Tố Hữu luôn khiến tôi xúc động mỗi khi đọc lại. Lượm không phải là một người lính trưởng thành, cũng chưa từng trải qua những năm tháng dài của cuộc đời. Em chỉ là một cậu bé nhỏ tuổi, nhanh nhẹn, hồn nhiên, yêu đời. Thế nhưng giữa thời khói lửa, em đã chọn cho mình một cách sống thật đẹp: sống có lý tưởng, có trách nhiệm và sẵn sàng cống hiến cho quê hương.

​Lần đầu biết đến Lượm, tôi ấn tượng bởi một hình ảnh rất đỗi đáng yêu:

“Chú bé loắt choắt

Cái xắc xinh xinh

Cái chân thoăn thoắt

Cái đầu nghênh nghênh…”

​Chỉ vài câu thơ ngắn, Tố Hữu đã vẽ nên trước mắt người đọc một cậu bé nhỏ nhắn, tinh nghịch, hoạt bát. Lượm xuất hiện không mang vẻ nghiêm nghị của một chiến sĩ mà rất gần gũi với hình ảnh một đứa trẻ. Em có dáng người bé nhỏ, bước chân nhanh nhẹn, chiếc xắc nhỏ đeo bên mình và ánh mắt đầy tự tin. Em nói chuyện tự nhiên, vui vẻ, hồn nhiên đến mức giữa chiến tranh, người đọc vẫn cảm nhận được một thế giới tuổi thơ trong trẻo.

​Điều khiến tôi xúc động hơn cả là Lượm đã không để tuổi nhỏ trở thành rào cản trước nhiệm vụ với đất nước. Em làm liên lạc – một công việc tưởng chừng nhỏ bé nhưng vô cùng nguy hiểm trong những năm tháng chiến tranh. Những lá thư, mệnh lệnh, thông tin cần được chuyển đi giữa những nơi bom đạn có thể bất ngờ ập xuống bất cứ lúc nào. Với một người lớn, đó đã là một nhiệm vụ đầy hiểm nguy; với một cậu bé, thử thách ấy càng lớn hơn.

​Thế nhưng Lượm vẫn vui vẻ nhận nhiệm vụ. Em đi giữa những con đường quê với bước chân “thoăn thoắt”, mang theo sự hồn nhiên của tuổi thơ và một trái tim nóng bỏng tình yêu quê hương. Em không kể công, không than thở. Dường như với Lượm, được góp sức cho cách mạng là một niềm vui, một điều tự nhiên mà em muốn làm.

​Đọc những câu thơ ấy, tôi thường tự hỏi: Điều gì đã khiến một cậu bé nhỏ tuổi có thể trở nên dũng cảm đến vậy?

​Có lẽ đó chính là tình yêu quê hương được nuôi dưỡng từ những điều bình dị nhất. Lượm yêu nơi mình sinh ra, yêu những con đường, những cánh đồng, yêu đồng bào và hơn hết là yêu một đất nước đang cần những người con đứng lên bảo vệ. Tình yêu ấy không ồn ào mà biến thành hành động. Chính tình yêu đã giúp một cậu bé vượt qua nỗi sợ hãi, bước đi giữa hiểm nguy với niềm tin trong sáng.

​Nhưng câu chuyện về Lượm không chỉ có niềm vui và tiếng cười. Phía sau dáng người bé nhỏ ấy là một sự hy sinh khiến người đọc nghẹn lòng.

​Trong một lần làm nhiệm vụ, Lượm phải vượt qua nơi nguy hiểm để đưa thư. Em vẫn bước đi, vẫn mang trong mình sự khẩn trương của một người chiến sĩ. Và rồi chiến tranh đã cướp đi sinh mạng của em.

​Khoảnh khắc ấy khiến câu chuyện về Lượm chuyển từ sắc màu trong trẻo của tuổi thơ sang nỗi đau của mất mát. Một em bé đáng lẽ phải được đến trường, được vui chơi cùng bạn bè, được nghe tiếng mẹ gọi về ăn cơm, được lớn lên trong những ngày tháng bình yên… lại phải đối diện với chiến tranh.

​Tôi nghĩ, điều đau lòng nhất trong câu chuyện về Lượm chính là ở đó.

​Chiến tranh không chỉ lấy đi những người lính trưởng thành. Chiến tranh còn lấy đi tuổi thơ của biết bao em nhỏ. Có những đứa trẻ phải sớm biết thế nào là chia ly, mất mát; có những em không kịp lớn lên để thực hiện những ước mơ giản dị của mình.

​Nhưng Lượm không biến mất trong ký ức của chúng ta.

​Em sống mãi trong những câu thơ của Tố Hữu, sống trong tình cảm của bao thế hệ người Việt Nam. Hình ảnh một cậu bé nhỏ nhắn với chiếc xắc xinh xinh, bước chân nhanh nhẹn và nụ cười hồn nhiên đã trở thành biểu tượng đẹp của tuổi nhỏ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Điều kỳ diệu của văn học là có thể khiến một con người đã đi xa từ rất lâu vẫn tiếp tục sống trong trái tim người đọc. Mỗi lần đọc về Lượm, chúng ta lại thấy một phần tuổi thơ của dân tộc mình. Đó là một tuổi thơ không được sống trọn vẹn, nhưng lại vô cùng đẹp đẽ bởi lòng yêu nước và sự dũng cảm.

​Tôi gọi câu chuyện về Lượm là một “câu chuyện thời hoa lửa” bởi em chính là một đóa hoa nhỏ nở lên giữa chiến trường đầy bom đạn. Hoa ấy mong manh nhưng không yếu đuối. Hoa ấy có thể bị chiến tranh vùi dập, nhưng vẻ đẹp của nó không thể bị hủy diệt.

​Lượm đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng sự hy sinh của em nhắc nhở những thế hệ sau rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

​Chúng ta đang sống trong những ngày tháng bình yên. Trẻ em được đến trường với sách vở trên tay, được mặc những bộ quần áo sạch đẹp, được vui chơi dưới bầu trời không còn tiếng bom. Những điều tưởng như bình thường ấy lại là ước mơ của biết bao thế hệ đi trước.

​Mỗi buổi sáng, khi nhìn học sinh của mình ríu rít bước vào lớp, tôi càng thấm thía hơn giá trị của hòa bình. Những cô cậu học trò hôm nay được học chữ, được hát, được vẽ, được vui chơi. Các em có quyền mơ về tương lai, có quyền ước mơ trở thành bác sĩ, kỹ sư, cô giáo, chiến sĩ hay bất cứ điều gì mình yêu thích.

​Nhưng để có được những tháng ngày bình yên ấy, đã có biết bao người phải đánh đổi bằng tuổi trẻ của mình.

​Có những người mẹ tiễn con ra trận rồi chờ mãi. Có những người vợ mất chồng. Có những người con lớn lên mà không còn được nhìn thấy cha. Và có những em nhỏ như Lượm đã gửi lại tuổi thơ nơi chiến trường.

​Vì thế, câu chuyện về Lượm đối với tôi không chỉ là câu chuyện của quá khứ. Đó còn là lời nhắc nhở dành cho thế hệ hôm nay.

​Chúng ta không thể sống lại những năm tháng chiến tranh để làm thay những điều mà cha anh đã làm. Nhưng chúng ta có thể sống sao cho xứng đáng với những hy sinh ấy.

​Đối với học sinh, đó có thể là cố gắng học tập, biết yêu thương ông bà, cha mẹ, kính trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè. Đó có thể là biết giữ gìn môi trường, trân trọng lá cờ Tổ quốc, biết nói lời cảm ơn với những người đã hy sinh vì đất nước. Với người lớn, đó là trách nhiệm xây dựng quê hương ngày càng tốt đẹp hơn, gìn giữ truyền thống và trao lại cho thế hệ trẻ tình yêu đối với lịch sử dân tộc.

​Đặc biệt, với một người giáo viên, tôi càng cảm nhận sâu sắc trách nhiệm của mình trong việc kể lại những câu chuyện như câu chuyện về Lượm.

​Bởi nếu thế hệ trẻ không được nghe, không được biết, không được cảm nhận về những con người đã làm nên lịch sử, những ký ức quý giá ấy có thể dần trở nên xa lạ.

​Tôi muốn kể cho học sinh nghe về Lượm không phải để các em chỉ nhớ một cái tên, một bài thơ hay một nhân vật trong sách giáo khoa. Tôi muốn các em hiểu rằng phía sau những trang sách là một con người thật, một tuổi thơ thật, một sự hy sinh thật.

​Tôi muốn các em hiểu rằng yêu nước không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Yêu nước đôi khi bắt đầu từ việc biết trân trọng cuộc sống mình đang có; học tập chăm chỉ; sống tử tế; biết giúp đỡ người khác; biết giữ gìn những gì cha ông đã trao lại.

​Lượm đã làm phần việc của mình bằng tất cả sự trong sáng và dũng cảm của một cậu bé.

​Còn chúng ta – những người đang được sống trong hòa bình – cũng có phần việc của mình.

​Đó là học tập, lao động, cống hiến và sống có trách nhiệm.

​Để rồi mai này, khi nhìn lại lịch sử, chúng ta có thể tự hào rằng: những hy sinh của cha anh đã không bị lãng quên.

​Lượm ra đi, nhưng tuổi thơ của em không mất.

​Lượm ra đi, nhưng lòng yêu nước của em vẫn còn.

​Lượm ra đi, nhưng câu chuyện về em vẫn tiếp tục được kể qua nhiều thế hệ.

​Và có lẽ, điều đẹp nhất mà Lượm để lại không phải là nỗi buồn của một sự hy sinh, mà là ánh sáng của một tâm hồn trong trẻo đã biết sống vì quê hương khi tuổi đời còn quá nhỏ.

​Giữa những năm tháng “hoa lửa”, em là một đóa hoa không bao giờ tàn.

​Mỗi khi đọc lại câu chuyện về Lượm, tôi càng trân trọng hai tiếng hòa bình. Hòa bình không chỉ là không còn chiến tranh. Hòa bình là tiếng trẻ thơ cười trong sân trường, là ánh mắt học trò sáng lên khi khám phá một bài học mới, là bữa cơm gia đình đủ đầy, là những ước mơ được tự do bay xa.

​Và phía sau những bình yên ấy là bóng dáng của biết bao người đã nằm lại.

​Trong đó có Lượm – chú bé nhỏ nhắn, hồn nhiên, nhanh nhẹn, mang chiếc xắc xinh xinh và trái tim lớn hơn tuổi.

​Nếu có thể gửi một lời đến em qua thời gian, tôi muốn nói:

​“Lượm ơi, em đã không sống một cuộc đời dài, nhưng em đã sống một cuộc đời thật đẹp. Tuổi thơ của em đã hóa thành ký ức của dân tộc. Sự hy sinh của em đã góp thêm một ngọn lửa vào hành trình đi tới hòa bình. Hôm nay, chúng tôi được sống, được học tập, được mơ ước dưới bầu trời bình yên – và chúng tôi sẽ không quên em.”

​Thời gian có thể trôi qua. Những thế hệ có thể nối tiếp nhau. Những con đường chiến tranh năm xưa có thể đổi thay thành những con đường của hòa bình.

​Nhưng câu chuyện về Lượm vẫn còn đó.

​Như một lời nhắc nhở dịu dàng mà sâu sắc rằng: có những tuổi đời tuy ngắn ngủi nhưng ý nghĩa thì trường tồn; có những con người tuy nhỏ bé nhưng lòng yêu nước lại lớn lao vô cùng.

​Và trong ký ức của dân tộc Việt Nam, Lượm mãi là một đóa hoa nhỏ của thời hoa lửa – trong trẻo, dũng cảm và bất tử.