LƯƠNG ĐỊNH CỦA – NHÀ BÁC HỌC CỦA ĐỒNG RUỘNG, NGƯỜI TRỌN ĐỜI CỐNG HIẾN CHO ĐẤT NƯỚC

rong lịch sử dân tộc Việt Nam, có những người cầm súng chiến đấu nơi chiến trường, có những người hoạt động cách mạng trong bí mật, và cũng có những người dùng tri thức khoa học làm vũ khí để phục vụ nhân dân, góp phần xây dựng đất nước. Giáo sư Lương Định Của là một tấm gương tiêu biểu như thế. Ông không trực tiếp cầm súng nơi tiền tuyến, nhưng đã chọn con đường đấu tranh bằng trí tuệ, lao động khoa học và sự tận tụy với người nông dân. Với những đóng góp to lớn cho nền nông nghiệp nước nhà, ông được nhiều thế hệ kính trọng gọi là “Nhà bác học của đồng ruộng”.

Lương Định Của sinh ngày 16 tháng 8 năm 1920 tại Đại Ngãi, tỉnh Sóc Trăng, trong một gia đình có điều kiện học tập. Ngay từ nhỏ, ông đã thể hiện tinh thần ham học hỏi và ý chí vươn lên. Sau những năm tháng học tập tại Việt Nam và nước ngoài, ông tiếp tục sang Nhật Bản nghiên cứu nông học tại Đại học Kyushu. Trong môi trường khoa học tiên tiến, ông chuyên tâm tìm hiểu về cây trồng, đặc biệt là các phương pháp chọn tạo giống lúa nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

Tại Nhật Bản, Lương Định Của có cơ hội phát triển sự nghiệp khoa học trong điều kiện thuận lợi. Với trình độ chuyên môn và triển vọng nghề nghiệp, ông hoàn toàn có thể tiếp tục ở lại nước ngoài để xây dựng một cuộc sống ổn định. Thế nhưng, trong lòng nhà khoa học trẻ luôn hướng về quê hương, nơi người nông dân vẫn phải đối mặt với nghèo khó, thiếu lương thực và nhiều khó khăn trong sản xuất. Đối với ông, kiến thức khoa học chỉ thật sự có ý nghĩa khi được sử dụng để cải thiện cuộc sống của đồng bào mình.

Năm 1954, sau khi Hiệp định Genève được ký kết, ông quyết định đưa gia đình trở về Việt Nam, mang theo vốn tri thức và kinh nghiệm tích lũy ở nước ngoài để phục vụ công cuộc xây dựng đất nước. Quyết định ấy thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc và tinh thần trách nhiệm của một trí thức đối với dân tộc. Ông đã lựa chọn rời xa môi trường nghiên cứu thuận lợi để trở về góp sức giải quyết những vấn đề cấp thiết của nền nông nghiệp Việt Nam.

Trở về nước, Lương Định Của bắt tay vào công việc nghiên cứu và phát triển nông nghiệp trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn. Đất nước vừa trải qua chiến tranh, đời sống nhân dân khó khăn, sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào thời tiết và kinh nghiệm truyền thống. Năng suất cây trồng còn thấp, nạn thiếu đói vẫn là nỗi lo của nhiều gia đình. Trước thực tế ấy, ông hiểu rằng muốn giúp nhân dân có cuộc sống tốt hơn thì phải tìm ra những giống cây trồng phù hợp, cải tiến kỹ thuật canh tác và đưa thành tựu khoa học đến tận ruộng đồng.

Con đường cống hiến của ông không phải là những trận đánh bằng súng đạn, mà là cuộc chiến bền bỉ chống lại đói nghèo, lạc hậu và những khó khăn của sản xuất nông nghiệp. Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu, thử nghiệm các giống cây trồng, tìm hiểu điều kiện đất đai, khí hậu và tập quán canh tác của từng địa phương. Những công việc tưởng chừng bình dị ấy đòi hỏi sự kiên trì, óc sáng tạo và tinh thần trách nhiệm rất lớn. Mỗi giống cây mới được tạo ra, mỗi phương pháp canh tác được cải tiến đều có thể góp phần nâng cao năng suất, giúp người nông dân cải thiện cuộc sống.

Điều đáng quý ở Lương Định Của là ông không tách rời nghiên cứu khoa học khỏi thực tiễn. Ông thường xuyên xuống đồng ruộng, trực tiếp quan sát cây lúa, kiểm tra đất đai và trao đổi với bà con nông dân. Ông hiểu rằng một công trình khoa học dù có giá trị đến đâu cũng cần phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế mới có thể phát huy hiệu quả. Bởi vậy, ông không chỉ là một nhà nghiên cứu mà còn là người bạn gần gũi của nông dân, sẵn sàng chia sẻ kiến thức và hướng dẫn những phương pháp canh tác tiến bộ.

Trong quá trình nghiên cứu, ông đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc chọn tạo giống lúa và phát triển các loại cây trồng phục vụ sản xuất. Những giống lúa mang tên Nông nghiệp cùng các nghiên cứu về khoai lang, ngô và rau màu đã góp phần làm phong phú nguồn giống cây trồng, hỗ trợ nâng cao hiệu quả sản xuất. Bên cạnh đó, ông còn quan tâm đến kỹ thuật thâm canh, cách bố trí ruộng đồng, gieo cấy và chăm sóc cây trồng. Với ông, khoa học không nằm xa cuộc sống mà phải hiện diện trên từng thửa ruộng, giúp người nông dân làm việc hiệu quả hơn và tạo ra nhiều lương thực hơn.

Những đóng góp ấy càng có ý nghĩa trong những năm đất nước phải trải qua chiến tranh, khi miền Bắc vừa xây dựng cuộc sống mới, vừa chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam. Trong hoàn cảnh khó khăn, việc bảo đảm lương thực là nhiệm vụ quan trọng. Lương Định Của đã kiên trì nghiên cứu để góp phần giải quyết bài toán ấy bằng tri thức và lao động khoa học. Nếu người chiến sĩ nơi chiến trường chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất quê hương, thì ông cùng những nhà khoa học và người nông dân trên đồng ruộng lại bền bỉ lao động để tạo ra lương thực, duy trì cuộc sống và đóng góp cho sự nghiệp chung của đất nước.

Với những thành tích xuất sắc, Lương Định Của được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1967. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với một nhà khoa học đã dành tâm huyết cho sự phát triển của nền nông nghiệp nước nhà. Tuy nhiên, điều làm nên giá trị lớn nhất trong cuộc đời ông không chỉ là những danh hiệu cao quý, mà còn là tinh thần tận tụy, sự gắn bó với nhân dân và quan niệm lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo của khoa học.

Ngày 28 tháng 12 năm 1975, Lương Định Của qua đời, để lại niềm tiếc thương đối với đồng nghiệp, người nông dân và những người trân trọng sự nghiệp khoa học của ông. Dù cuộc đời không dài, những đóng góp của ông vẫn tiếp tục có ý nghĩa đối với các thế hệ làm nông nghiệp và nghiên cứu khoa học. Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ. Tên tuổi ông còn được lưu giữ qua những con đường, trường học và Giải thưởng Lương Định Của dành cho thanh niên nông thôn có thành tích tiêu biểu trong lao động, sản xuất và phát triển kinh tế.

Nhìn lại cuộc đời Lương Định Của, chúng ta nhận ra rằng tinh thần yêu nước có thể được thể hiện bằng nhiều con đường khác nhau. Có người hy sinh nơi chiến trường, có người âm thầm hoạt động cách mạng, và có người dành cả cuộc đời nghiên cứu để phục vụ nhân dân. Lương Định Của đã chọn con đường của một nhà khoa học, lấy tri thức làm sức mạnh, lấy đồng ruộng làm nơi cống hiến và lấy cuộc sống của người nông dân làm mục tiêu phấn đấu. Tấm gương của ông nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng tri thức, kiên trì vượt qua khó khăn và sử dụng tài năng của mình để đóng góp cho cộng đồng.

Ông đã ra đi, nhưng những giá trị mà ông để lại vẫn còn sống mãi. Hình ảnh nhà bác học lội ruộng, miệt mài nghiên cứu từng giống lúa là biểu tượng đẹp của một trí thức yêu nước, luôn đặt lợi ích của nhân dân lên trên lợi ích riêng. Lương Định Của không cầm súng nơi chiến trường, nhưng đã chiến đấu bằng trí tuệ và cả cuộc đời mình để góp phần làm cho đất nước no ấm, phát triển. Đó chính là ý nghĩa sâu sắc và bất tử trong cuộc đời của “Nhà bác học của đồng ruộng”.