LƯƠNG ĐỊNH CỦA: "ÔNG TIÊN" CỦA NHỮNG CÁNH ĐỒNG VÀ KHÁT VỌNG "NÔNG NGHIỆP HÓA" THỜI CHIẾN

Giữa những năm tháng miền Bắc Việt Nam vừa sản xuất vừa chiến đấu chống lại cuộc chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ, có một người đàn ông luôn xuất hiện trên những bờ ruộng với bộ quần áo nâu sạm, đôi chân lấm bùn và chiếc nón lá sờn màu. Đó chính là Giáo sư, Viện sĩ Lương Định Của. Ông là một trí thức lớn đã từ bỏ cuộc sống sung túc và danh vọng đỉnh cao tại Nhật Bản để về nước, dùng trí tuệ của một nhà nông học lỗi lạc để đảm bảo an ninh lương thực – "cái dạ dày" của cuộc kháng chiến.

Lương Định Của sinh năm 1920 tại Sóc Trăng. Ông sang Nhật Bản du học và trở thành người Việt Nam đầu tiên nhận bằng Tiến sĩ Nông học tại Đại học Kyushu – một trong những ngôi trường danh giá nhất thế giới thời bấy giờ. Tại Nhật, ông đã có những công trình nghiên cứu chấn động về di truyền học lúa gạo, mở ra tương lai rạng rỡ trong giới khoa học quốc tế. Thế nhưng, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, năm 1954, ông cùng gia đình đã vượt qua mọi rào cản để trở về miền Bắc Việt Nam.

Phóng viên: Thưa những người học trò và cộng sự từng cùng Giáo sư Lương Định Của lội bùn trên khắp các nông trường miền Bắc, hình ảnh vị Tiến sĩ Nông học trong những ngày đầu về nước hiện lên như thế nào?

Nhân chứng: Thầy Của có một phong cách làm việc vô cùng đặc biệt. Thầy không ngồi trong phòng máy lạnh hay chỉ đứng trên bờ chỉ tay năm ngón. Thầy trực tiếp xuống ruộng, cùng nông dân cấy lúa, đạp nước. Thầy bảo: "Muốn giống lúa tốt, nhà khoa học phải hiểu được tiếng nói của đất, vị mặn của mồ hôi trên đồng ruộng". Hình ảnh vị giáo sư danh tiếng nhưng lại giản dị, gần gũi như một lão nông thực thụ đã xóa nhòa mọi khoảng cách, truyền cảm hứng lao động sáng tạo cho hàng vạn người dân.

Sự đóng góp lớn nhất của Lương Định Của là việc lai tạo ra các giống lúa mới có năng suất cao, chịu hạn và chịu sâu bệnh tốt như lúa Nông nghiệp 1. Đây là một cuộc cách mạng thực sự, giúp sản lượng lúa của miền Bắc tăng vọt, đáp ứng nhu cầu lương thực khổng lồ để chi viện cho tiền tuyến miền Nam.

Phóng viên: Trong điều kiện chiến tranh, thiếu thốn mọi phương tiện kỹ thuật hiện đại, làm sao Giáo sư có thể thực hiện được những công trình lai tạo giống phức tạp đến như vậy?

Nhân chứng: Đó là sự kiên trì nhẫn nại đến mức kinh ngạc. Thầy Của đã biến vườn nhà, thậm chí là những mảnh đất nhỏ quanh hầm trú ẩn thành phòng thí nghiệm. Thầy chọn lọc từng hạt giống, theo dõi từng kỳ sinh trưởng dưới làn mưa bom bão đạn. Thầy thường xuyên đi về các tỉnh như Thái Bình, Hải Dương để hướng dẫn bà con kỹ thuật thâm canh. Thầy dạy nông dân rằng: "Khoa học không phải là điều gì xa vời, khoa học là để làm cho bát cơm của người dân đầy hơn, ngon hơn".

Bên cạnh cây lúa, ông còn có nhiều đóng góp trong việc cải tạo các giống cây ăn quả, rau màu và xây dựng nền móng cho ngành di truyền học nông nghiệp Việt Nam. Với những cống hiến to lớn đó, năm 1967, ông vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Phóng viên: Di sản lớn nhất mà Giáo sư Lương Định Của để lại cho ngành nông nghiệp Việt Nam hôm nay là gì?

Nhân chứng: Không chỉ là những giống lúa huyền thoại hay các công trình nghiên cứu, di sản lớn nhất của ông chính là tinh thần "Khoa học vì nhân dân". Ông là người đặt nền móng cho việc đưa khoa học kỹ thuật về nông thôn, biến người nông dân thành những người làm chủ công nghệ trên chính mảnh ruộng của mình. Ông qua đời năm 1975, ngay trước khi đất nước thống nhất, nhưng tên tuổi ông mãi gắn liền với màu xanh của những cánh đồng quê hương. Lương Định Của chính là "người phù thủy" đã dùng tình yêu và trí tuệ để biến đất nghèo thành những mùa vàng bội thu.