Lương Định Của: Trí tuệ trên đồng ruộng

Có những nhà khoa học được nhớ đến không chỉ trong phòng thí nghiệm, mà trên từng thửa ruộng. Lương Định Của là một gương mặt như vậy. Ông sinh năm 1920 tại Sóc Trăng, học tập và nghiên cứu nông học, rồi dành đời mình cho việc cải tiến giống cây trồng, nhất là trong lĩnh vực lúa và nông nghiệp. Khi kể về ông, điều đẹp nhất không phải là danh hiệu, mà là hình ảnh một trí thức cúi xuống đất, lắng nghe nhu cầu của người nông dân và dùng tri thức để trả lời nhu cầu ấy.

Lương Định Của từng học ở Nhật Bản, có điều kiện theo đuổi con đường khoa học hiện đại. Nhưng ông trở về phục vụ đất nước, làm việc trong bối cảnh Việt Nam còn nhiều khó khăn. Các tư liệu về ông thường nhắc đến những đóng góp trong chọn tạo giống, nghiên cứu nông nghiệp và xây dựng đội ngũ khoa học phục vụ sản xuất. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, trở thành biểu tượng của người trí thức đem năng lực cá nhân đặt vào bài toán chung của đất nước.

Điều mình thấy hay ở Lương Định Của là ông không tách khoa học khỏi đời sống. Với ông, nghiên cứu không phải để làm đẹp hồ sơ cá nhân, mà để hạt giống tốt hơn, mùa màng chắc hơn, nông dân bớt nhọc hơn. Trong một đất nước đi lên từ nông nghiệp, đóng góp ấy có ý nghĩa rất sâu. Nó cho thấy yêu nước không chỉ là cầm súng ở chiến trường; yêu nước còn là làm cho ruộng đồng năng suất hơn, bữa cơm của nhân dân đủ đầy hơn.

Người trẻ hôm nay, nhất là những bạn học khoa học, công nghệ, có thể tìm thấy ở Lương Định Của một câu hỏi rất thực tế: kiến thức của mình sẽ đi về đâu? Nếu chỉ dùng nó để tạo lợi ích cá nhân, tri thức sẽ nhỏ lại. Nếu đặt nó vào nhu cầu của cộng đồng, tri thức có thể trở thành một dạng cống hiến bền vững.