Lương Khánh Thiện

Lương Khánh Thiện - Nhà lãnh đạo tiền bối của Đảng và cách mạng Việt Nam

Lương Khánh Thiện tên thật là Trần Xuân Thành, sinh năm 1903, trong một gia đình nhà nho nghèo tại làng Mễ Tràng, xã Liêm Chính, Thanh Liêm (nay thuộc phường Liêm Chính, thành phố Phủ Lý). Từ nhỏ, Lương Khánh Thiện đã được bà nội và các cô bác họ hàng cưu mang giúp đỡ, nuôi dưỡng ăn học.
Năm 1923 - khi tròn 19 tuổi, Lương Khánh Thiện xin được vào học trường Kỹ nghệ thực hành Hải Phòng, rồi được giác ngộ cách mạng. Từ đây, ông cùng với đồng chí Hoàng Quốc Việt, Lưu Bá Kỳ… làm công nhân cơ khí Nhà máy Tơ Hải Phòng và hoạt động cách mạng cùng với các đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, Hoàng Quốc Việt.
Năm 1925, phong trào đấu tranh đòi trả tự do cho cụ Phan Bội Châu lên cao, Lương Khánh Thiện cùng những người đồng chí hướng viết đơn đòi ân xá cụ Phan rồi tập trung chờ sẵn ở Cầu Rào đón đường đưa cho toàn quyền Va-ren (khi Va-ren ra Đồ Sơn nghỉ dưỡng). Khi xe của Va-ren tới, mọi người ùa ra vây kín và đưa đơn. Trước áp lực của quần chúng, Va-ren hứa xem xét giải quyết. Nghe tin đó, viên đốc Trường Kỹ nghệ thực hành Hải Phòng rất tức tối, tìm cách trả thù. Lương Khánh Thiện và một số anh em bị giám thị đánh đập, bị đốc trường phạt không cho lên lớp và dọa đuổi học khi sắp tốt nghiệp. Không nao núng tinh thần, Lương Khánh Thiện cùng anh em đồng môn tổ chức bãi khóa, đòi trả tự do cho những người bị bắt, đòi giám thị xin lỗi và đồng loạt bỏ trường để phản đối.
Năm 1926, Lương Khánh Thiện về Nam Định làm thợ nguội nhà máy sợi, đồng chí đã vận động thành lập Hội Tương tế để giúp đỡ công nhân nhà máy lúc khó khăn và đấu tranh đòi quyền lợi với chủ, sau đó tham gia Hội Việt Nam cách mạng thanh niên Nam Định.

Đầu năm 1928, đồng chí trở lại Hải Phòng làm việc ở nhà máy tơ, bắt mối liên lạc và gặp lại các đồng chí Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Đức Cảnh (Bí thư Tỉnh bộ Việt Nam Cách mạng Thanh niên Hải Phòng), Lương Khánh Thiện được kếp nạp vào Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng của Hải Phòng, được chỉ định phụ trách xây dựng phong trào ở khu vực nhà máy chai. Tháng 11 năm 1929, Lương Khánh Thiện lãnh đạo công nhân đấu tranh và kỷ niệm cách mạng tháng 10 Nga. Bị thực dân Pháp đuổi khỏi nhà máy. Sau đó, đồng chí rút vào hoạt động bí mật.

Một khu trại giam - Nhà tù Côn Đảo

Ngày 1/5/1930, sau khi tham gia tổ chức biểu tình nhân Ngày Quốc tế Lao động, Lương Khánh Thiện bị bắt, kết án 2 năm tù giam, 5 năm đày biệt xứ, rồi kết án tù chung thân, đày đi Côn Đảo.

Cuối tháng 11/1936 cùng với một số tù chính trị đồng chí Lương Khánh Thiện được trả tự do. Ra tù, đồng chí về Hà Nội tiếp tục hoạt động. Tháng 3/1937 Xứ uỷ Bắc kỳ thành lập, đồng chí Lương Khánh Thiện tham gia Xứ uỷ và được phân công thường trực, giải quyết công việc hàng ngày của Xứ uỷ. Cũng tháng 3/1937, Thành uỷ Hà Nội được tái lập do đồng chí Lương Khánh Thiện, Thường vụ Xứ uỷ trực tiếp làm Bí thư, kiêm Trưởng ban công vận. Với kinh nghiệm trong công tác vận động công nhân và quần chúng, đồng chí Lương Khánh Thiện đã phát huy năng lực sẵn có của mình.

Nhà máy xe lửa Gia Lâm - Nơi đồng chí Lương Khánh Thiện
lãnh đạo cuộc bãi công năm 1938

Năm 1938, đồng chí Lương Khánh Thiện trực tiếp lãnh đạo công nhân nhà máy xe lửa Gia Lâm đấu tranh đòi tăng lương, giảm giờ làm, chống đánh đuổi thợ. Cuộc đấu tranh đã đi đến thắng lợi buộc chủ nhà máy phải nhượng bộ ký với đại diện của công nhân.

Cuối năm 1938, đồng chí Lương Khánh Thiện là Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ. Đầu năm 1940, Đảng phân công đồng chí phụ trách khu B gồm Hải Phòng, Kiến An, Quảng Yên, Hòn Gai, Hải Dương và trực tiếp phụ trách Thành ủy Hải Phòng. Đầu năm 1941, trong khi đi nắm tình hình phong trào công nhân, đồng chí bị sa vào tay địch ở Thượng Lý.  Với ý chí và tinh thần cách mạng kiên cường, trước mọi cực hình tra tấn của kẻ thù, Không khuất phục nổi người cộng sản kiên cường, địch đưa đồng chí ra xử tại Tòa án binh, kết án tử hình và đưa về giam tại Nhà tù Hoả Lò.

Đồng chí Lương Khánh Thiện
(ảnh do Mật thám Pháp chụp trước khi bị bắt giam tại Nhà tù Hỏa Lò)

Tại xà lim tử hình Nhà tù Hỏa Lò, đồng chí Lương Khánh Thiện dành  nhiều thời gian đào tạo, bồi dưỡng cho anh em tù tiếp tục nâng cao  trình độ, bản lĩnh chính trị để tiếp tục sự nghiệp cách mạng.
Theo Hồi ký của đồng chí Hoàng Cương, người cùng tham gia hoạt động và là bạn tù của đồng chí Lương Khánh Thiện: “Nửa đêm về sáng ngày 01/9 tức 2 giờ sáng ngày 02/9/1941, bọn đầu trâu mặt ngựa đã xông vào trại án tử hình, khóa tay đồng chí thiện mạng đi bắn ở Kiến An. Lúc đó, tôi bàng hoàng, báo vội cho đồng chí Trần Cung cùng ở trong Ban lãnh đạo Nhà tù Hỏa Lò với tôi, kéo theo một số anh em, đồng chí tù chính trị gần đó xô ra cửa có chấn song sắt. Đồng chí Thiện hô khẩu hiệu: Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm!. Rồi đồng chí Thiện chào chung: Xin chào các đồng chí”, sau đó nhìn tôi nói: Vĩnh biệt mày, mày ở lại tiếp tục sự nghiệp cách mạng. Ngực tôi lúc đó như nghẹt thở, nước mắt tự nhiên trào ra. Đồng chí Trần cung, tôi và một số đồng chí cùng hô to: Đả đảo thực dân Pháp! Tinh thần Lương Khánh Thiện Bất diệt!”.
Tại chân núi Áng Sơn (Kiến An), trước lúc hy sinh, đồng chí nhìn thẳng vào kẻ thù: “Chúng mày giết tao thì cứ giết, nhưng thắng lợi nhất định thuộc về Đảng tao” và hô vang: “Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm!”.
Trong không khí tiếc thương, đồng chí Hoàng Cương đã làm một bài thơ “Khóc anh Lương Khánh Thiện” dành cho người đồng chí, người anh, người bạn tù của mình:

…Kiến An tiếng súng nổ rồi!
Để lại thương nhớ, ngậm ngùi trong ta!
Cầm bút viết, mắt nhòa, lệ nhỏ.
Mấy dòng này khôn tỏ lòng tôi.
Hỡi ôi! Anh Khánh Thiện ơi!
Làm xong nhiệm vụ với đời thế xong!
Máu anh đỏ, cờ hồng thêm đỏ.
Hồn núi sông soi tỏ hồn anh…
Đồng chí Lương Khánh Thiện đã hy sinh cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Tấm gương liệt sỹ của đồng chí mãi là biểu tượng cao đẹp về hình ảnh người lãnh đạo tiền bối của Đảng và cách mạng Việt Nam.