Lương Khánh Thiện - Nhà Lãnh Đạo Tiền Bối Kiên Trung Của Cách Mạng Việt Nam

1.Thân Thế Và Tuổi Trẻ

Đồng chí Lương Khánh Thiện (tên thật là Trần Xuân Thành) sinh ngày 13/10/1903. Phần lớn các tài liệu tiểu sử chi tiết ghi nhận ông sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, yêu nước tại làng Mễ Tràng, tổng Mễ Tràng, huyện Thanh Liêm, nay thuộc phường Liêm Chính, thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam (một số tài liệu sự kiện ghi quê quán ông tại tỉnh Ninh Bình).

Từ năm 5 tuổi, ông sớm mồ côi cha mẹ, được bà nội và các cô bác họ hàng cưu mang giúp đỡ, nuôi dưỡng ăn học. Sau khi học hết lớp Nhì trường tiểu học thị xã Phủ Lý, do hoàn cảnh khó khăn, ông phải bỏ học để đi làm kiếm sống.

2. Hành Trình Giác Ngộ Cách Mạng Và Hoạt Động Thời Kỳ Đầu (1923 - 1929)

• Giác ngộ tại đất Cảng Hải Phòng: Năm 1923, Lương Khánh Thiện xin vào học tại Trường Kỹ nghệ thực hành Hải Phòng (Trường Bách nghệ). Tại đây, ông được kết giao với những người bạn chí cốt như Hoàng Quốc Việt, Lưu Bá Kỳ và được nghe kể về các nhà yêu nước lớn như Phan Bội Châu, Hoàng Hoa Thám. Cuối năm 1925, ông tích cực tham gia phong trào bãi khóa của học sinh Hải Phòng, vận động ký đơn đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu. Trước áp lực mạnh mẽ từ quần chúng, Toàn quyền Đông Dương Varen đã buộc phải nhận đơn. Ngay sau đó, để trả thù, giám đốc trường đã đuổi học một số học sinh đi đầu, trong đó có Lương Khánh Thiện.

• Hoạt động tại Nam Định: Năm 1926, ông về Nam Định xin làm thợ nguội tại Nhà máy Sợi. Ở đây, ông cùng anh em công nhân lập ra Hội Tương tế để tương trợ lẫn nhau và đấu tranh đòi quyền lợi với giới chủ. Năm 1927, ông vinh dự được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Nam Định. Sau khi bị chủ nhà máy phát hiện và đuổi việc, ông lánh về quê nhà Mễ Tràng một thời gian để tiếp tục tuyên truyền, gây dựng cơ sở cách mạng.

3. Những Năm Tháng Tù Đày Và Ý Chí Kiên Cường (1930 - 1936)

• Bị bắt và kết án chung thân: Sau cuộc biểu tình ngày 1/5/1930, đồng chí Lương Khánh Thiện bị thực dân Pháp bắt giữ. Dù chịu mọi cực hình tra tấn dã man của mật thám Pháp, ông vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo cơ sở cách mạng. Đầu năm 1931, thực dân Pháp đưa ông ra xét xử tại Hội đồng Đề hình Kiến An và kết án tù khổ sai chung thân, ban đầu giam giữ tại Nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội).

• Chiến đấu trong ngục tù Côn Đảo: Tháng 7/1931, ông bị đày ra nhà tù Côn Đảo. Trong điều kiện khắc nghiệt của "địa ngục trần gian", Lương Khánh Thiện cùng các đồng chí khác tích cực xây dựng hội cứu tế, thành lập chi bộ Đảng trong tù (khoảng cuối năm 1932) và làm nhiệm vụ liên lạc giữa các lao để tổ chức huấn luyện lý luận chính trị, văn hóa cho các bạn tù.

4. Nhà Lãnh Đạo Xuất Sắc Trên Cương Vị Bí Thư Xứ Ủy Và Bí Thư Thành Ủy (1936 - 1941)

• Khôi phục phong trào tại Hà Nội: Trở về đất liền, ông lập tức liên lạc với tổ chức Đảng tại Hà Nội cùng các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Tô Hiệu. Để che mắt địch và tạo địa điểm liên lạc bí mật, ông mở hiệu giặt là "Mai Hải" tại phố Hàng Khoai. Tháng 3/1937, Lương Khánh Thiện được cử làm Bí thư Xứ ủy lâm thời Bắc Kỳ kiêm Bí thư Thành ủy Hà Nội.

• Chỉ đạo phong trào báo chí và công vận: Trên cương vị lãnh đạo, ông trực tiếp chỉ đạo, duyệt nội dung cho các tờ báo công khai của Đảng tại Hà Nội như Hà Thành thời báo, Bạn dân, Le Travail (Lao Động) để tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin và cổ vũ đấu tranh cách mạng. Ông cũng quyết định đổi tên "Đoàn Thanh niên Cộng sản" thành "Đoàn Thanh niên Dân chủ" nhằm tập hợp rộng rãi tầng lớp thanh niên, học sinh. Đồng thời, với tư cách Trưởng ban Công vận, ông đã xây dựng được 26 Hội Ái hữu tại Hà Nội và trực tiếp chỉ đạo thắng lợi cuộc bãi công đòi tăng lương của công nhân nhà máy xe lửa Gia Lâm năm 1938.

5. Lần Bị Bắt Cuối Cùng Và Sự Hy Sinh Anh Dũng

• Khí phách trước tòa án thực dân: Ngày 18/1/1941, đồng chí Lương Khánh Thiện bị mật thám Pháp bắt giữ tại Hải Phòng và đưa về giam tại Hỏa Lò (Hà Nội). Trải qua mọi đòn roi tra tấn chết đi sống lại, kẻ thù vẫn không thể lay chuyển được ý chí sắt đá của người chiến sĩ cộng sản. Tại phiên tòa xét xử năm 1941, ông dõng dạc tuyên bố thẳng vào mặt kẻ thù:

• Vĩnh biệt đồng chí: Sáng sớm ngày 1/9/1941 (vào khoảng 4 giờ 30 phút), thực dân Pháp đã xử bắn ông tại chân núi Áng Sơn, thị xã Kiến An, Hải Phòng. Trước họng súng quân thù, ông vẫn hô vang:

Sự hy sinh của đồng chí Lương Khánh Thiện ở tuổi 38 là một tổn thất lớn cho cách mạng, nhưng tấm gương kiên trung, bất khuất của ông đã trở thành nguồn động lực tinh thần to lớn cổ vũ cho các thế hệ cách mạng tiếp bước đi đến thắng lợi cuối cùng.

6. Di Sản Và Vinh Danh

• Khu di tích lưu niệm: Tại chân núi Áng Sơn (xã Trường Sơn, huyện An Lão, Hải Phòng), nơi ông anh dũng hy sinh, Đảng bộ và nhân dân Hải Phòng đã xây dựng Đài tưởng niệm đồng chí Lương Khánh Thiện từ năm 1960 (tu tạo lại năm 1994). Năm 2005, công trình được Ủy ban nhân dân thành phố công nhận là Di tích Lịch sử cấp thành phố. Quê hương Hà Nam cũng xây dựng nhà lưu niệm để lưu giữ những kỷ vật hoạt động cách mạng quý giá của ông.

• Địa danh mang tên ông: Tên của đồng chí Lương Khánh Thiện trang trọng được đặt cho nhiều đường phố, phường, trường học tại Hải Phòng, Hà Nam và các tỉnh thành khác trên cả nước để tỏ lòng tri ân sâu sắc đến nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc của Đảng.

Các Nguồn Truy Xuất Tư Liệu:

1. Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Lương Khánh Thiện (13/10/1903 - 13/10/2023) - Tài liệu khái quát của Thư viện tỉnh Đồng Nai.

• Lương Khánh Thiện (1903-1941) - Hồ sơ nhân vật lịch sử của Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN).