LƯƠNG NGỌC QUYẾN
Lương Ngọc Quyến (1885–1917) là một nhà yêu nước, chí sĩ cách mạng kiên trung, người đã dùng máu đào để viết nên trang sử hào hùng cho phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX.
1. Xuất thân và chí hướng lớn
Ông sinh ra tại làng Nhị Khê, huyện Thường Tín, Hà Nội. Là con trai của cụ Lương Văn Can (người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục), ngay từ nhỏ ông đã sớm tiếp thu tư tưởng canh tân và lòng yêu nước nồng nàn.
Năm 1905, ông sang Nhật Bản du học quân sự tại trường Chấn Võ, sau đó hoạt động tại Trung Quốc để tìm đường cứu nước. Sự nghiệp của ông gắn liền với Việt Nam Quang phục Hội và khát vọng xây dựng một quân đội độc lập cho dân tộc.
2. Ý chí bất khuất trong ngục tù
Năm 1915, ông bị thực dân Pháp bắt giữ và dẫn giải về Việt Nam. Trong nhà tù, ông bị tra tấn dã man; kẻ thù đã khoét bàn chân ông, luồn dây thép để xích chân vào sắt nhằm ngăn cản ý định bỏ trốn. Tuy nhiên, những đòn roi tàn bạo không khuất phục được người chí sĩ này. Tại nhà tù Thái Nguyên (từ năm 1916), ông đã khéo léo giác ngộ lòng yêu nước cho các binh lính người Việt, đặc biệt là Đội Cấn (Trịnh Văn Cấn).
3. Cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên (1917)
Đêm 30/8/1917, Lương Ngọc Quyến cùng Đội Cấn phát động cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên, một sự kiện làm rúng động chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương. Trong vai trò Quân sư, ông đã vạch ra các chiến lược quan trọng giúp nghĩa quân chiếm giữ tỉnh lỵ Thái Nguyên trong nhiều ngày.
Vào ngày 4/9/1917, trong một trận giao tranh ác liệt tại Thái Nguyên, ông đã anh dũng hy sinh vì trúng đạn pháo của địch.
4. Di sản và vinh danh trong năm 2026
Đến nay, tên tuổi Lương Ngọc Quyến vẫn là biểu tượng cho tinh thần "quốc thái dân an":
Di tích: Nơi ông được mai táng ban đầu tại đồi Gò Mu (xã Vô Tranh, Phú Lương, Thái Nguyên) đã được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp tỉnh.Giáo dục: Ngôi trường mang tên ông – Trường THPT Lương Ngọc Quyến (Thái Nguyên) – dự kiến sẽ tổ chức kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống vào tháng 3/2026, khẳng định truyền thống hiếu học và yêu nước bền bỉ.Hài cốt: Năm 2001, hài cốt của ông đã được đưa về an táng trang trọng tại quê nhà Nhị Khê, Thường Tín, Hà Nội.
Lương Ngọc Quyến mãi là "ngọn đuốc" sáng về lòng trung kiên, là tấm gương cho các thế hệ trẻ hôm nay về sự hy sinh quên mình vì độc lập dân tộc.
