Lương Ngọc Quyến

Lương Ngọc Quyến (1885–1917), tự Lập Nham, quê ở làng Nhị Khê, huyện Thường Tín, Hà Nội. Ông là con trai thứ của cụ cử Lương Văn Can - người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục. Từ nhỏ, ông đã nuôi chí phục quốc và sớm tham gia phong trào Đông Du, sang Nhật Bản rồi Trung Quốc học quân sự.

Ông bị thực dân Pháp bắt tại Hồng Kông năm 1914 và đưa về Việt Nam giam cầm qua nhiều nhà tù. Cuối cùng, ông bị đưa đến nhà tù Thái Nguyên với đôi chân bị xích xiềng đến mức tê liệt. Tại đây, tinh thần yêu nước bất khuất của ông đã cảm hóa được Đội Cấn và các binh lính người Việt trong quân đội Pháp.

Đêm 30/8/1917, ông cùng Đội Cấn lãnh đạo cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên. Mặc dù đôi chân không thể đi lại được, Lương Ngọc Quyến vẫn ngồi trên cáng để chỉ huy quân sĩ, vạch ra các chiến lược tác chiến tài tình. Khi quân Pháp phản công dữ dội, biết không thể thoát được và để giữ trọn khí tiết, ông đã yêu cầu đồng đội giúp mình hy sinh oanh liệt ngay tại chiến trường vào tháng 9 năm 1917. Sự hy sinh của ông là một biểu tượng rực rỡ của tinh thần yêu nước và ý chí tự do.