Lương Ngọc Quyến: Con Sói Bị Giam Cầm Và Ngọn Lửa Thái Nguyên
Mang trong mình trí tuệ quân sự được đào tạo bài bản nhưng lại chịu cảnh thân tàn ma dại trong ngục tù, Lương Ngọc Quyến vẫn trở thành linh hồn tư tưởng, châm ngòi cho cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 làm rung chuyển chính quyền thực dân.
Là con trai của cụ cử Lương Văn Can (người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục), Lương Ngọc Quyến được gửi sang Nhật Bản du học trong phong trào Đông Du. Nhận thức được tầm quan trọng của vũ trang, ông xin vào học tại Trường Chấn Vũ (trường sĩ quan lục quân của Nhật), sau đó sang Trung Quốc tham gia các lực lượng quân sự cách mạng. Khi bí mật về nước hoạt động, ông bị thực dân Pháp bắt giữ. Trong tù, kẻ thù đã dùng những nhục hình tàn khốc nhất – xuyên dây thép qua gót chân, cùm kẹp nhiều năm liền – khiến ông vĩnh viễn bị liệt nửa người.
Thế nhưng, thể xác tàn tạ không thể giam cầm được một khối óc vĩ đại. Bị đày lên nhà ngục Thái Nguyên, Lương Ngọc Quyến đã dùng tài hùng biện và lý tưởng yêu nước của mình để cảm hóa Đội Cấn (Trịnh Văn Cấn) – viên chỉ huy lực lượng lính khố xanh của Pháp tại đây. Sự kết hợp giữa bộ óc tham mưu của Lương Ngọc Quyến và lực lượng vũ trang do Đội Cấn chỉ huy đã dẫn đến cuộc binh biến đêm 30 tháng 8 năm 1917. Lực lượng khởi nghĩa đã tiêu diệt các sĩ quan Pháp, phá ngục, giải phóng hơn 200 tù chính trị và làm chủ tỉnh lỵ Thái Nguyên trong gần một tuần lễ.
Khi quân Pháp kéo lực lượng khổng lồ lên đàn áp, biết mình bị liệt không thể rút lui cùng nghĩa quân và sẽ trở thành gánh nặng cản bước anh em, Lương Ngọc Quyến đã chủ động nhờ đồng đội bắn mình để tự sát, quyết không để kẻ thù bắt lại.
Lương Ngọc Quyến là hiện thân của ý chí sắt đá, "thân tàn nhưng tâm không tàn". Khởi nghĩa Thái Nguyên do ông làm tham mưu trưởng là một mốc son chói lọi, đánh dấu sự chuyển biến mới của phong trào yêu nước: kết hợp chặt chẽ giữa các sĩ phu cách mạng bị giam cầm với những người lính Việt Nam trong hàng ngũ quân đội Pháp, biến chính súng đạn của kẻ thù thành vũ khí giải phóng dân tộc.
