LƯƠNG NGỌC QUYẾN NGỌN ĐUỐC SÁNG CỦA PHONG TRÀO DUY TÂN
LƯƠNG NGỌC QUYẾN NGỌN ĐUỐC SÁNG CỦA PHONG TRÀO DUY TÂN
LƯƠNG NGỌC QUYẾN NGỌN ĐUỐC SÁNG CỦA PHONG TRÀO DUY TÂN
Trong dòng chảy oanh liệt của phong trào yêu nước chống Pháp đầu thế kỷ XX, có những cái tên đã hóa thành bất tử, trở thành biểu tượng cho khí tiết và khát vọng độc lập của cả một dân tộc. Lương Ngọc Quyến chính là một bậc chí sĩ như thế. Ông không chỉ là một nhà cách mạng hành động quả cảm, mà còn là gạch nối tri thức quan trọng, mang tư duy quân sự hiện đại vào công cuộc giải phóng nước nhà.
Lương Ngọc Quyến (1885 – 1917), tên hiệu là Lương Lập Nham, sinh ra tại làng Nhị Khê (nay thuộc TP Hà Nội). Ông là con trai thứ của cụ cử Lương Văn Can - người thầy kính yêu, người sáng lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục nổi tiếng. Được nuôi dưỡng trong một gia đình khoa bảng giàu lòng yêu nước và tinh thần đổi mới, Lương Ngọc Quyến sớm hấp thu tư tưởng dân tộc và ý thức sâu sắc về nỗi nhục mất nước.
Khi phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng bùng nổ, Lương Ngọc Quyến là một trong những du học sinh đầu tiên lên đường sang Nhật Bản vào năm 1905. Tại đây, ông theo học quân sự tại Chấn Vũ học hiệu. Với tư duy nhạy bén, ông nhận ra rằng muốn giành lại độc lập, không chỉ cần bầu nhiệt huyết mà phải có tri thức quân sự hiện đại. Bằng nghị lực phi thường, ông đã xuất sắc trở thành người Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp sĩ quan pháo binh tại Nhật Bản.
Năm 1908, dưới áp lực ngoại giao của thực dân Pháp, chính phủ Nhật Bản trục xuất các du học sinh Việt Nam. Không nản chí trước nghịch cảnh, Lương Ngọc Quyến tiếp tục hành trình bôn ba qua nhiều nước: từ Trung Quốc, Hồng Kông cho đến Thái Lan để gây dựng phong trào, quyên góp tài chính và giữ mối liên lạc với các tổ chức trong nước. Ông là một trong những nhân vật cốt cán tham gia thành lập Việt Nam Quang phục Hội (1912), gánh vác trọng trách lớn trong bộ máy quân sự của hội.
Năm 1915, trong một chuyến công tác tại Hồng Kông, ông bị mật thám Anh bắt giữ và bàn giao cho thực dân Pháp. Kẻ thù dùng mọi cực hình tra tấn dã man từ thể xác đến tinh thần nhưng đều bất lực trước ý chí sắt đá của người con đất Việt. Cuối cùng, thực dân Pháp kết án ông khổ sai chung thân và di lý về giam giữ tại Nhà lao Thái Nguyên. Để ngăn người chí sĩ vượt ngục, chúng đã tàn nhẫn khoét bàn chân ông, xỏ xích sắt xuyên qua xương để xích chặt ông vào phòng biệt giam.
Dù thể xác bị tàn phá nặng nề, đôi chân bị phế liệt, nhưng tinh thần cách mạng của Lương Ngọc Quyến chưa bao giờ tắt. Ngay trong ngục tối, bằng uy tín và bầu nhiệt huyết của mình, ông đã giáo dục, cảm hóa được Trịnh Văn Cấn (tức Đội Cấn) - một ngôi đội lính khố xanh có lòng yêu nước đang phục vụ trong quân đội Pháp.
Sự kết hợp giữa tư tưởng cách mạng tiên tiến của Lương Ngọc Quyến và năng lực chỉ huy, binh vận của Đội Cấn đã dẫn đến cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên lịch sử vào đêm 30/8/1917. Quân khởi nghĩa nhanh chóng làm chủ tỉnh lỵ, phá ngục thất, thả tù chính trị, tuyên bố thành lập Quang phục quân Vương quốc và cử Lương Ngọc Quyến làm Quân sư.
Tuy nhiên, do chênh lệch quá lớn về lực lượng và vũ khí, thực dân Pháp đã tập trung quân đội tổ chức đàn áp điên cuồng. Ngày 5/9/1917, trước nguy cơ căn cứ bị thất thủ, nhận thấy đôi chân bị liệt của mình sẽ làm vướng bước rút lui của đồng đội, Lương Ngọc Quyến đã đưa ra một quyết định lay động lòng người: Ông yêu cầu Đội Cấn bắn một phát đạn vào ngực mình để tuẫn tiết. Người chí sĩ yêu nước đã ngã xuống ở tuổi 32, khi lý tưởng phục quốc vẫn còn dang dở. Sự hy sinh của Lương Ngọc Quyến là một nốt trầm bi tráng, nhưng phát súng tại nhà lao Thái Nguyên năm ấy đã thức tỉnh tinh thần yêu nước của biết bao thế hệ. Ông là minh chứng rực rỡ cho sự chuyển mình của lịch sử: từ tư tưởng trung quân ái quốc phong kiến sang tư tưởng dân chủ tư sản, lấy bạo động vũ trang kết hợp với duy tân tự cường làm kim chỉ nam.
Ngày nay, để tri ân công lao to lớn ấy, tên của ông đã được trân trọng đặt cho nhiều đường phố, trường học lớn trên khắp cả nước, tiêu biểu như trường THPT Lương Ngọc Quyến tại Thái Nguyên - ngôi trường giàu truyền thống cách mạng của vùng đất thép. Cuộc đời và sự hy sinh anh dũng của ông mãi là ngọn đuốc sáng, nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay về lòng tự tôn dân tộc và tinh thần cống hiến không ngừng nghỉ cho Tổ quốc.
